SZREŃSK - Relikty zamku z XVI w. (woj.mazowieckie, pow.mławski)

Od dawna intrygował mnie temat pozostałości po zamku znajdujących się w Szreńsku, lecz nigdy nie miałem sposobności na jego odwiedzenie i eksplorację. Zwłaszcza, że patrząc na rekonstrukcję dawnego obiektu, mogę stwierdzić, że był on jednym z ciekawszych zamków na Mazowszu.

W końcu się udało i odwiedziłem Szreńsk na początku kwietnia 2019 roku. Zauważyłem, że pojawiły się pozytywne zmiany, będące chociażby wynikiem usunięcia roślinności utrudniającej dostęp i widoczność na terenie zamkowym, powstały alejki oraz poddano rewitalizacji zabytkowy park otaczający dawne założenie zamkowe. Przy głównych alejkach przybyło nowych drzewek oraz zostały zamontowane stylizowane lampy oświetlające ścieżki. 
Według mnie przydałaby się jeszcze tablica informacyjna o obiekcie z krótkim rysem historycznym oraz rekonstrukcją, która pobudziłaby naszą wyobraźnię, jak wyglądał zamek w czasach swej świetności.

Relikty Domu Głównego. Widok od wschodu.

Murowany zamek w Szreńsku powstał w latach 20- tych XVI stulecia na zlecenie wojewody płockiego Feliksa Szreńskiego herbu Dołęga, w miejscu wcześniej istniejącego tu drewniano - ziemnego grodu. W posiadaniu rodziny Szreńskich zamek jak i miasto pozostał do połowy XVI wieku. Następnie w roku 1554 nowym nabywcą zostaje biskup płocki Andrzej Noskowski. W kolejnych latach obiekt jeszcze kilkukrotnie zmieniał właścicieli. Największe zniszczenia warowni miały miejsce w XVII stuleciu podczas wojen szwedzkich. Około roku 1752 zostaje podjęta częściowa odbudowa zamku przez nowego posiadacza obiektu. Kilkanaście lat później zamek trafia w posiadanie konfederatów barskich, a następnie po II zaborze Polski Szreńsk wchodzi w skład Prus, co przyczyniło się niestety do rozebrania fortyfikacji zamkowych. Wtedy też został przekształcony zamkowy budynek południowy, na klasycystyczny pałac, który funkcjonował aż do pożaru w roku 1948. Obecnie z pałacu, który kryje w sobie pozostałości zamku ostały się tylko malownicze ruiny.

Poniżej zamieszczam rekonstrukcję zamku wg. H.Siudera, z uzupełnieniami J.Salma (źródło: Leksykon zamków w Polsce)

1. Dom zamkowy główny

2. Budynek zamkowy  

3. Wieża bramna
4. Baszty
5. Kaplica
6. Mur obwodowy
7. Dziedziniec

Poniższe zdjęcia ukazują ruiny pałacu, kryjącego w bryle do wysokości gzymsu pozostałości po dawnym domu zamkowym.

Widok od wschodu.

Widok od południa. Z lewej strony dobrze widoczna cegła zendrówka.

Widok z wnętrza ruin.

Założenie swoim kształtem przypominało owal i składało się: z dwóch budynków zamkowych, wieży bramnej, czterech cylindrycznych baszt, kaplicy oraz murów obwodowych. Główny dom zamkowy umiejscowiony był w kurtynie północnej, natomiast drugi budynek znajdował się naprzeciw, po stronie południowej. Wjazdu do zamku przez drewniany i zwodzony most, strzegła wysunięta przed lico murów wieża, mieszcząca się w kurtynie zachodniej. Natomiast po stronie wschodniej, na osi z przejazdem bramnym znajdowała się kaplica zamkowa. 

Poniższe dwa zdjęcia przedstawiają zachowane pozostałości po wieży bramnej.

Widok od zachodu

Do chwili obecnej z dawnych zabudowań folwarcznych przetrwały jeszcze widoczne ruiny spichlerza pochodzącego z XIX stulecia, wzniesionego tuż przy reliktach Domu Zamkowego oraz pozostałości wozowni, powstałej prawdopodobnie w latach 20- tych XX wieku.

Pozostałości wozowni

Relikty zamku znajdują się w odległości ok.73km od Płocka.

Bibliografia:
* Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm - "LEKSYKON ZAMKÓW W POLSCE". Wydawnictwo "ARKADY" Warszawa 2010
*Agnieszka i Robert Sypkowie -"Zamki i warownie ziemi mazowieckiej". Agencja Wydawnicza" EGROS" Warszawa 2009

SOLEC NAD WISŁĄ - Relikty Zamku Królewskiego (woj.mazowieckie, pow.lipski)

Udało się . . . W końcu pojechałem zobaczyć i sfotografować relikty najdalej wysuniętej na południe województwa mazowieckiego warowni znajdującej się w Solcu nad Wisłą. Niestety mój opis będzie dość skromny. Powodem jest niewielka ilość informacji o zamku, prawdopodobnie poprzez brak przeprowadzonych badań archeologiczno-architektonicznych na terenie założenia zamkowego. 

Zamek powstał w XIV wieku z fundacji Kazimierza Wielkiego. Z biegiem lat obiekt był poddawany przekształceniom oraz  modernizacjom do użycia broni palnej. W XVI stuleciu warownia staje się siedzibą starostów królewskich. Następna przebudowa nastąpiła w XVII wieku, a dokładnie w latach 1604 - 1627, przez kolejnego właściciela Krzysztofa księcia Zbaraskiego. Powstały wtedy też umocnienia bastionowe w trzech narożach zamku. Niestety kres warowni przyniosły w latach 1656 - 57 wojny ze Szwecją. Około roku 1780, kiedy starostą był Franciszek Ignacy Prebendowski, zamek został odbudowany. Niestety brak należytej dbałości o stan murów zamkowych doprowadził obiekt do powolnej jego degradacji. Następnie zamek kilkukrotnie zmieniał jeszcze właścicieli. W XIX wieku obiekt został całkowicie rozebrany.

Obecnie z dawnego zamku zachowały się jedynie pozostałości fundamentów oraz murów.

Widok ze Wzgórza Zamkowego na kościół farny p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.

Aby dotrzeć do ruin zamkowych, możemy podjechać na 

Plac Bolesława Śmiałego i tu pozostawić auto. Następnie udać się w kierunku ogrodzonego placu zabaw, przed którym znajduje się tablica informująca, w którą stronę należy się udać, aby odnaleźć pozostałości warowni. Następnie będzie trzeba pokonać kilkadziesiąt schodków, aby zejść do ulicy Podzamcze.

Niewielkie pozostałości po dawnej warowni znajdują się w odległości ok.240 km od Płocka.

BYDLIN - Pozostałości zamku rycerskiego z XIV w. (woj.małopolskie, pow.olkuski)

Przebywając na wczasach na południu Polski staraliśmy się optymalnie wykorzystać każdy dzień, ciesząc się z uroków okolicy bogatej w wiele ciekawych miejsc i zabytków. Pewnego pięknego przedpołudnia postanowiliśmy więc zwiedzić usytuowane na wapiennym wzgórzu ruiny  zamku w Bydlinie, leżące na Szlaku Orlich Gniazd.  

Ów zamek wzniesiony został w drugiej połowie XIV wieku, a jego fundatorem był prawdopodobnie rycerz Niemierza herbu Strzała lub jego ojciec Pełka. Obiekt zbudowany był na planie prostokąta, posiadający trzy kondygnacje z wejściem głównym usytuowanym od strony południowej. Pod koniec XIV stulecia zamek zyskał również mur obwodowy z wieżą bramną, znajdującą się w części północno - wschodniej. Całe założenie posiadało też fosę oraz kamienno ziemny wał.

Poniżej zamieszczam plan zamku (źródło: Leksykon Zamków w Polce)

1. Budynek mieszkalny

2. Wieża bramna

3. Mur obwodowy

4. Dziedziniec

Pod koniec XV stulecia zamek kilkukrotnie zmieniał właścicieli. Na początku XVI wieku obiekt przeszedł w posiadanie rodziny Bonerów, którzy to zmienili charakter budowli, przebudowując ją na kościół. Kolejnym właścicielem zamku został Jan Firlej, który ponownie zmienił przeznaczenie obiektu, przekształcając go na zbór ariański.

Po śmierci Jana Firleja, właścicielem obiektu został syn Mikołaj, który również przeprowadził gruntowny remont, przebudowując go na kościół katolicki p.w. Św.Krzyża. Niestety obiekt w roku 1655 uległ spaleniu przez armię szwedzką, co przyczyniło się do jego ruiny. W XVIII stuleciu obiekt przeszedł na własność rodziny Melsztyńskich, którzy odbudowując obiekt przywrócili mu na krótko jego świetność. Ostatecznie obiekt został opuszczony i w XIX wieku był już niestety ruiną.

Wnętrze zamku. Widok od południa.

Widoczny oskarpowany południowo wschodni narożnik.

                                                                       

Fragment muru obwodowego.

                                                            Aby odnaleźć pozostałości po zamku należy odszukać cmentarz, przy nim pozostawić auto i przejść na przeciwległą stronę drogi. Tu zobaczymy tablicę informacyjną z krótkim rysem historycznym warowni, a w pobliżu również ścieżkę prowadzącą w stronę zalesionego wzgórza z ruinami obiektu.                                                                                                                                                                                                                                            Pozostałości po zamku znajdują się w odległości ok.280 km. od Płocka.

SARNOWO - Relikty dworu obronnego / zamku (woj.mazowieckie, pow.żuromiński)

Widok wzniesienia 

Tym razem za cel swojej wyprawy wybrałem Sarnowo, mniej znane i odwiedzane miejsce, znajdujące się zaledwie 83 km. od Płocka. 

To jedna z dwóch miejscowości, w których ród Świnków posiadał swoje siedziby. Jedna z nich znajdowała się we wsi Sadłowo, na wschód od Rypina (opisana na blogu), druga zaś w odwiedzonym przeze mnie Sarnowie. Obiekty oddalone były od siebie o około 48 km.

Ze względu na brak przekazów zawierających wygląd i rozplanowanie obiektu obronnego, posiadamy niewiele informacji na jego temat. Podejrzewa się, że pod koniec XV wieku założenie posiadało jeszcze drewnianą zabudowę, a prawdopodobnie dopiero na przełomie XV i XVI stulecia został pobudowany murowany budynek zwany domem głównym. Do chwili obecnej pozostało jedynie dobrze widoczne wzniesienie o wysokości około 5 metrów, otoczone szeroką fosą, a na zboczach nasypu możemy tylko zobaczyć pozostałości po obiekcie w postaci nielicznych kamieni i fragmentów cegieł.

Dojazd i odnalezienie omawianego przeze mnie miejsca nie sprawia trudności. Wjeżdżając od południa do miejscowości Sarnowo, kierujemy się w stronę kościoła, który mijamy po prawej stronie. Po przejechaniu około 200 metrów dojeżdżamy do skrzyżowania, na którym musimy skręcić w lewą (kierunek na Zalesie), i zaraz za drugim domem po prawej stronie, skręcamy w uliczkę. Chcąc przedostać się na teren wzgórza, należy spytać się o zgodę właścicieli przedostatniej posesji. 
Ze względu na podmokły teren, podchodząc do wzniesienia  proponuję o ostrożność i stąpanie jedynie po prowizorycznych "kładkach" utworzonych z gałęzi. 
 Ze względu na licznie występującą tu roślinność, która utrudnia eksplorację, najlepszą porą na odwiedziny będzie przełom marca i kwietnia. 

WYSZOGRÓD - Relikty Zamku Książąt Mazowieckich z XIV w. (woj.mazowieckie, pow.płocki)

Wzgórze Zamkowe z zachowanymi reliktami zamku.

Korzystając z kwietniowej, słonecznej pogody, postanowiłem wybrać się z synkiem na spontaniczną wycieczkę do Wyszogrodu, aby zwiedzić Wzgórze Zamkowe oraz Muzeum Wisły. Moja ciekawość była tym większa, gdyż wiedziałem o przeprowadzonych kilka lat temu badaniach archeologicznych na Górze Zamkowej i chciałem osobiście przekonać się jak obecnie wygląda to miejsce. Wiedziałem jedynie, że na szczycie wzgórza znajdują się również dwa niemieckie bunkry typu "Tobruk" z czasów II wojny światowej.

Góra Zamkowa. Widok od strony wschodniej.

W roku 2014 i 2015 , jak wspomniałem powyżej, na Górze Zamkowej zostały przeprowadzone badania archeologiczne, podczas których zostały odkryte fundamenty północnej kurtyny warowni, pozostałości murów oraz bruku. Niestety po zakończeniu badań wszystko zostało zasypane. . . prawie wszystko. Zostało utworzone plenerowe "Eko - muzeum", które umiejscowiono po stronie wschodniej niemieckiego bunkra, w którym wyeksponowany został fragment bruku zamkowego.

Przed wejściem do bunkra widoczny bruk zamkowy.

Zamek w Wyszogrodzie powstał w miejscu wcześniejszego drewniano - ziemnego grodu, zbudowanego przez księcia Konrada Mazowieckiego. Murowany natomiast zamek został wzniesiony pod koniec XIV stulecia prawdopodobnie przez księcia Janusza Starszego. W roku 1526, kiedy ziemia wyszogrodzka została włączona do Królestwa Polskiego, obiekt stał się siedzibą starosty. Niestety kres warowni nadszedł dość szybko, bo już w I połowie XVII wieku. Przyczynił się do tego zły stan murów zamkowych, brak ich zabezpieczenia oraz skutki wojen. Ostatecznie zamek został rozebrany w roku 1798.

Poniższe zdjęcie przedstawia makietę zamku, która znajduje się w Muzeum Wisły.

Zamek zbudowany został z cegły w wątku gotyckim, na podmurówce z kamieni eratycznych. Obiekt składał się książęcego domu zamkowego po stronie wschodniej, wieży głównej umiejscowionej w narożniku skrzydła zachodniego, trójkondygnacyjnej wieży bramnej, do której wiódł most na filarach, oraz innych budynków pomocniczych o konstrukcji drewnianej, o charakterze gospodarczym. W XVI stuleciu został wzniesiony drugi dom zamkowy, prawdopodobnie dwukondygnacyjny, pełniący funkcje reprezentacyjno - mieszkalne oraz

 gospodarczo - magazynowe.  

Po "zdobyciu" Wzgórza Zamkowego udaliśmy się na ulicę Rynek, przy której znajduje się siedziba Muzeum Wisły. Muzeum prezentuje kilka ekspozycji stałych, miedzy innymi historię oraz makietę najdłuższego w Europie drewnianego mostu przez Wisłę. Nie ukrywam, mnie jednak najbardziej interesowała wystawa przedstawiająca zabytki dotyczące Wzgórza Zamkowego.

Budynek Muzeum Wisły w Wyszogrodzie.

Na zdjęciu widoczne cegły z XV w. oraz fragmenty kafli z XVI i XVII w. pochodzących z Wyszogrodzkiego zamku.

Cegły pochodzące z murów zamku.

Poniższa tablica informacyjna mieści się na ulicy Wiślanej, u podnóża Góry Zamkowej. Tuż za nią znajdują się schody prowadzące na wzgórze o wysokości ok.15 metrów. Problemów z zaparkowaniem auta nie będzie, gdyż po przeciwnej stronie chodnika są liczne miejsca parkingowe.

Wzgórze Zamkowe w Wyszogrodzie oddalone jest od centrum Płocka o 40 km.