niedziela, 14 stycznia 2018

BARANÓW SANDOMIERSKI - Zamek renesansowy z XVI w.(woj.podkarpackie. pow.tarnobrzeski)





Zamek został wzniesiony pod koniec XVI wieku, dokładnie w 1583 roku z inicjatywy starosty Rafała Leszczyńskiego w miejscu średniowiecznego, obronnego dworu rycerskiego. Do formy renesansowej doprowadził obiekt kolejny z rodu Andrzej Leszczyński w latach 1591- 1603. Około roku 1620 wokół zamku powstały nowoczesne fortyfikacje bastionowe, będące wówczas jednymi z największych w Polsce. Z okresu Leszczyńskich pochodzą również bogate sztukaterie, będące ozdobą baszty północno - wschodniej. Po Leszczyńskich zaś, zamkiem władali Wiśniowieccy, a następnie Lubomirscy. Józef Karol Lubomirski wzbogacił budowlę o elementy barokowe a prace powierzono Tylmanowi z Gameren. Pod koniec XVIII wieku obiekt przeszedł w ręce Krasickich, którzy odnowili go i utworzyli bogatą bibliotekę, zniszczoną wraz z całym budynkiem podczas pożaru w roku 1849. Również zlikwidowali fortyfikacje bastionowe, splantowano przedzamcze i włączono je w obręb parku. Po raz wtóry ogień wybuchł na zamku w roku 1898 i choć Dolańscy, ówcześni właściciele Baranowa, odbudowali obiekt, nie przetrwał on jednak II wojny światowej i okupacji sowieckiej. Odbudowy zamku po wojnie podjęło się Ministerstwo Przemysłu Chemicznego. 
Od roku 1997 Zespołem Zamkowo - Parkowym zarządza Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. w Warszawie.


Widok zamku od południowego - wschodu.

Baranowska warownia powstała z cegły, z dodatkiem kamienia, czerwonego piaskowca i wapienia pińczowskiego do detali architektonicznych i elementów dekoracyjnych. Jest budowlą trzykondygnacyjną, wraz z piwnicami, założoną na planie prostokąta.Baszty wzbogacono hełmami, zaś całą elewację południową zwieńczono attyką, przechodzącą po bokach w dekoracyjne szczyty osłaniające dachy traktów wschodniego i zachodniego. Jedynie w elewacji zachodniej, założone między narożnymi basztami arkady, dźwigają pomieszczenia galerii obrazów, pochodzą z końca XVII wieku i wiążą się z przebudową zrealizowaną w oparciu o projekty Tylmana z Gameren.

Baszta północno - wschodnia oraz fontanna.


Naroża zdobią cztery okrągłe baszty, a środek elewacji frontowej akcentuje wysunięta prostokątna wieża, mieszcząca w przyziemiu główną bramę wejściową.                                                                         
                 



Główny portal na elewacji frontowej.

Brama poprzez portal kamienny wprowadza nas, po kilkunastu stopniach na dziedziniec, którego poziom jest około 3 metry wyższy od poziomu otaczającego zamek terenu
Wewnętrzny, czworoboczny dziedziniec otoczony jest z trzech stron, z wyjątkiem północnej, dwukondygnacyjnymi arkadowymi krużgankami a w części południowej dwubiegową klatką schodową.


Korytarzyk prowadzący na dziedziniec.



Arkadowy dziedziniec zamku.





Kolumny krużganków parteru o jońskich kapitelach wsparte są na cokołach dekorowanych maszkaronami i dźwigają półkoliste łuki arkad.


                                                           

Klatka schodowa i krużganki piętra zabezpieczone są balustradą a pola między łukami arkad ozdobione są rozetami. Krzyżowe sklepienia i frontowe ściany krużganków zdobione są polichromią o motywach heraldycznych i geometrycznych, odsłoniętą i uczytelnioną w trakcie prowadzonych po połowie XX wieku prac konserwatorskich.



Fragment krużganków.

Wejścia z krużganków piętra ujęto manierystycznymi, bogato zdobionymi obramieniami. Na części z nich, w nadprożach, umieszczono tarcze z herbami Wieniawa i litery A.D.L.P.B., wskazujące na Andrzeja z Leszna, od roku 1591 wojewodę brzesko - kujawskiego jako ich fundatora. Natomiast z dwóch stron tarczy przychylają się z kartuszowych zwojów pięknie i charakterystycznie modelowane smoki.




Krużganki parteru skrzydła południowego.
Krużganki I piętra skrzydła południowego.

Fragment polichromii na sklepieniu krużganka.



Poniższy dzwon stoi tuż przy bramie wejściowej do zamku i przykuwa wzrok swoimi detalami wykonania.




W ramach zwiedzania zamku umożliwione jest poznanie arkadowego dziedzińca zamku, historycznych wnętrz I piętra, secesyjnej kaplicy zamkowej oraz wystaw poświęconych historii zamku.
Baranów Sandomierski leży na skrzyżowaniu dróg 872 i 975 a sam zamek znajduje się przy ul: Zamkowej 20. Jako ciekawostkę dodam, że zamek wykorzystano w serialu Czarne Chmury oraz w filmach Barbara Radziwiłłówna oraz Klejnot Wolnego Sumienia.


sobota, 6 stycznia 2018

SADŁOWO - Relikty zamku z XIV w. (woj. kuj. - pomorskie, pow. rypiński )






Kopiec z ukrytymi reliktami zamku. Widok od południowego zachodu.

Moim ostatnim obiektem zamkowym, który postanowiłem odwiedzić w mijającym roku 2017, są mało znane relikty zamku we wsi Sadłowo. Na wizytę wybrałem ostatnie dni grudnia, gdyż  wtedy roślinność pozwala na swobodną eksplorację terenu. Do obiektu łatwo trafić, gdyż dojeżdżając do celu, po prawej stronie przy drodze, znajduje się tablica informująca, w którą stronę należy się udać, aby odnaleźć pozostałości zamku. Relikty ukryte są na kopcu ziemnym porośniętym drzewami i krzewami, w odległości około 80 metrów od drogi. Zamek w latach 1373 - 1384 wzniósł należący do dobrzyńskiego odłamu, zamożny ród Świnków. Fundatorem warowni był syn Adama Świnki - Piotr, sprawujący urząd kasztelana rypińskiego. Obiekt w Sadłowie był początkowo siedzibą możnowładczą, a po przejęciu jej przez następną rodzinę - Doliwów, rycerską. Zamek w swojej historii był dwukrotnie zdobywany i niszczony przez Zakon Krzyżacki. Niestety ostateczny kres warowni przyniósł potop szwedzki. Po tym zdarzeniu, próby odbudowy zamku już nie podjęto, co spowodowało, że ruiny stały się darmowym materiałem budowlanym dla okolicznych mieszkańców. Ostatecznego zniszczenia ruin dokonano jednak podczas prac drogowych, przeprowadzonych w latach 50- tych ubiegłego wieku, wykorzystując ruiny jako kamieniołom. Podejrzewam, że gdyby nie przebudowa drogi i bezmyślność ludzi, to moglibyśmy obecnie oglądać jeszcze ruiny zamkowe.






Poniżej zamieszczam rekonstrukcję zamku w średniowieczu (źródło: Leksykon Zamków w Polsce)



1. Dom Zamkowy


2. Budynek z przejazdem bramnym    

3. Budynki gospodarcze

4. Dziedziniec
       

  





Umiejscowiony na podmokłym, bagnistym terenie, składał się z dwuczłonowego założenia, z zachodzących na siebie czworoboków. W jego części południowej znajdował się dwukondygnacyjny dom zamkowy, natomiast w części północnej, wzdłuż kurtyn, znajdowały się budynki o funkcjach prawdopodobnie gospodarczych. W części północnej znajdował się również przejazd bramny, do którego wiódł drewniany most. Całość założenia zamkowego otoczona była murem obwodowym.










Mimo, iż niewiele już pozostało z zamku, to cieszę się, że mogłem osobiście zobaczyć i sfotografować relikty, zanim całkowicie pochłonie je przyroda. Szkoda tylko, że podczas badań archeologicznych w latach 90- tych ubiegłego stulecia, kiedy odsłonięto prawie cały zarys fundamentów murów obwodowych oraz budynków, nie postanowiono ich wyeksponować i zabezpieczyć jako trwałą ruinę.


Na północny wschód od kopca z reliktami zamku, widoczny jest  kościół św. Jana Chrzciciela z XVIII w.

Relikty zamku znajdują się między miejscowościami Rypin a  Świedziebnia. Pozostałości obiektu oddalone są od centrum Płocka o ok. 74 km.



Bibliografia

1. Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm - "LEKSYKON ZAMKÓW W POLSCE". Wydawnictwo "ARKADY" Warszawa 2010  

2..Agnieszka i Robert Sypkowie - "ZAMKI i WAROWNIE ZIEMI MAZOWIECKIEJ". Wydawnictwo "EGROS" Warszawa 2009

poniedziałek, 6 listopada 2017

SZUBIN - Ruiny zamku z XIV w. (woj.kujawsko - pomorskie, pow. nakielski)



Widok ruin zamku od strony południowo - zachodniej.

Murowany zamek został wzniesiony w drugiej połowie XIV stulecia, prawdopodobnie przez Sędziwoja z Szubina z rodu Pałuków herbu Topór, późniejszego starosty Wielkopolski oraz starosty krakowskiego. 
Obiekt był pobudowany na planie kwadratu, z głównym wejściem umiejscowionym od strony północnej, które wiodło przez most. Na początku XVII wieku po pożarze, który wybuchł na zamku, obiekt stał się własnością Krzysztofa Opalińskiego, który w latach 1636 - 1641 przekształcił go w  nowożytną rezydencję. Kolejne przebudowy w XVIII wieku następowały wraz ze zmianami ich właścicieli. Na przełomie XVIII i XIX wieku obiekt w wyniku utraty znaczenia stał się siedzibą administratorów. Niestety późniejsze lata przyczyniły się tylko do postępującej ruiny a następnie do jego rozbiórki. 


Dwa poniższe zdjęcia przedstawiają zachowane fragmenty kurtyny południowej zamku.






Obecnie z założenia zamkowego najbardziej czytelnymi pozostałościami pozostają: mur południowy, zachodni, najmniej zachowany północny i wschodni oraz widoczne jeszcze fragmenty ścian wewnętrznych.


Fragment muru zachodniego.



 


Ruiny zamku w Szubinie znajdują się przy ulicy Zamek. Pozostałości warowni znajdują się ok. 180 km. od Płocka.


Bibliografia:
Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm - "LEKSYKON ZAMKÓW W POLSCE". Wydawnictwo "ARKADY" Warszawa 2010


niedziela, 8 października 2017

BRZEŚĆ KUJAWSKI - Relikty Zamku Królewskiego z XIV w. (woj.kuj.- pomorskie, pow.włocławski)


Widok od północnego wschodu.

Kilkukrotnie przejeżdżając przez Brześć Kujawski, nigdy nie miałem czasu aby wstąpić w miejsce, w którym kiedyś znajdował się Zamek Królewski. W końcu postanowiłem to zmienić ... 
Ów zamek, powstał w południowej części miasta za panowania Kazimierza Wielkiego w XIV wieku. Podczas konfliktów zbrojnych z zakonem krzyżackim, obiekt pełnił również rolę obiektu nadgranicznego. Gdy w drugiej połowie XV wieku, warownia zatraciła swoje znaczenie militarne została siedzibą starostów.  Zamek przeszedł wtedy rozbudowę, co przyniosło dobudowanie dwóch, jednokondygnacyjnych domów mieszkalno gospodarczych. 
Zamek najbardziej ucierpiał podczas wojen ze Szwecją w XVII stuleciu, przez co popadł w ruinę. Na początku XIX wieku, będąc pod zaborem pruskim, obiekt został rozebrany. Następnie na jego gotyckich fundamentach wzniesiono budynek z przeznaczeniem na więzienie, którego bryła została niezmieniona do dnia dzisiejszego. Po jego likwidacji, w roku 1918 obiekt został przekształcony na szkołę, która istniała do końca lat 80- tych XX stulecia. Następnie do około 2012 roku w budynku mieścił się jeszcze urząd pocztowy, biblioteka publiczna oraz Ośrodek Doradztwa Rolniczego. 
Do chwili obecnej z dawnego założenia zamkowego pozostały tylko przebudowane piwnice, fragmenty przyziemia oraz zachowane relikty murów, ukryte w budynku gospodarczym.


Widok od północy.





















Poniżej przedstawiam rekonstrukcję zamku w średniowieczu (źródło: Leksykon Zamków w Polsce)








1. Główny Dom Zamkowy
2. Budynek bramny
3. Wieża 
4. Mury obwodowe
5. Dziedziniec
6. Budynki mieszkalno       gospodarcze

7.  Fosa
8. Przygródek





Dawny zamek zbudowany został na planie czworoboku i składał się z trzykondygnacyjnego domu zamkowego, budynku z bramą wjazdową usytuowaną od strony wschodniej, z cylindrycznej głównej wieży znajdującej się w południowo -  wschodnim narożniku oraz budynków gospodarczych. Zamek był również połączony z fortyfikacjami miejskimi.


Widok od północnego zachodu.


Widok wzgórza zamkowego od południowego wschodu.

Obecnie obiekt wystawiony jest na sprzedaż.
Relikty po zamku znajdują się przy ulicy Dubois 10. Od centrum Płocka oddalone są ok. 65 km.

Chciałbym również podziękować Panu Kazimierzowi Andrzejewskiemu za pomoc w uzupełnieniu i potwierdzeniu informacji.


Bibli0grafia: 
Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm - "LEKSYKON ZAMKÓW W POLSCE". Wydawnictwo "ARKADY"  Warszawa 2010

niedziela, 16 lipca 2017

ZABYTKI W PŁOCKU - Loża masońska z XIX w.





Tym razem postanowiłem opisać obiekt, troszkę zapomniany, a znajdujący na terenie Szpitala św.Trójcy na ulicy Kościuszki. Widoczny na zdjęciach budynek posiadający charakterystyczny kształt ośmiobocznej wieży z mansardowym dachem, powstał na początku XIX wieku i służył do spotkań płockiej masonerii.  Obiekt potocznie nazywany "grzybkiem", od około roku 2007 do chwili obecnej, pełni funkcję jako przyszpitalny sklepik spożywczy. Dawniej nazywany był również "kaplicą ariańską", gdyż z taką nazwą spotkałem się również na starych pocztówkach.




Obiekt jest własnością spółki Płocki Zakład Opieki Zdrowotnej Sp.Z o.o.
Budynek jest wpisany do rejestru zabytków. Niestety jak można zauważyć, obiekt zaczyna popadać w coraz większą ruinę.  Niestety jak się dowiedziałem, spółki nie stać na gruntowny remont i rewitalizację obiektu.





Obiekt znajduje się na dziedzińcu Szpitala św.Trójcy, przy ulicy Kościuszki 28.

sobota, 15 lipca 2017

LUBAWA - Relikty Zamku Biskupów Chełmińskich z XIV w. (woj. warmińsko - mazurskie)


Widoczne wschodnie skrzydło międzymurza.


Ostatnimi ruinami, które odwiedziłem podczas wycieczki , były pozostałości zamku biskupów chełmińskich w Lubawie. Niestety z zamku nie zostało już wiele, jedynie odrestaurowane mury oporowe parchamu, zrekonstruowany granitowy portal bramy wjazdowej, fragmenty przyziemi oraz odkopane piwnice. Pozostałości warowni możemy oglądać jedynie z zewnątrz, spacerując wokół murów  zamku, utworzonymi nowymi ścieżkami.  Podczas mojej wizyty na terenie zamku trwały badania archeologiczne, mające na celu odsłonięcie wschodniego oraz południowego skrzydła piwnic warowni, które w przyszłości prawdopodobnie mogą posłużyć jako pomieszczenia muzealne.

Budowę murowanego zamku na niewielkim wzniesieniu zaczęto w roku 1301, za rządów biskupa Henryka Schenka. Pierwotnie obiekt posiadał tylko jedno kilkukondygnacyjne skrzydło. Dopiero w latach 1363 - 85 oraz 1402 -16 został poddany rozbudowie, w wyniku czego powstała warownia przypominająca swoim wyglądem typowy zamek konwentualny. W ten sposób powstał obiekt czteroskrzydłowy, kilkukondygnacyjny z dziedzińcem obwiedzionym krużgankami oraz bramą wjazdową usytuowaną od strony zachodniej. Warownia posiadała w trzech narożach obronne, czworoboczne wieżyczki, które były wysunięte poza lico murów, natomiast w narożu północno - zachodnim znajdowała się wieża główna (bergfried). Zamek posiadał również szeroki parcham, w którego narożach znajdowały się czworoboczne wieże.


Widoczne wschodnie skrzydło międzymurza z widocznymi bastejami.



Widoczna basteja w południowo wschodnim narożniku.


Po bitwie grunwaldzkiej zamek został przejęty zaledwie na pół roku przez wojska polskie, gdyż już w roku 1411 po podpisaniu I pokoju toruńskiego powrócił pod panowanie zakonu. W roku 1466, po II pokoju toruńskim, zamek oraz miasto wraz z ziemią chełmińską przeszły pod władanie polskie. 
Poważnym zniszczeniom zamek uległ dopiero w roku 1533, z powodu pożaru oraz podczas wojen ze Szwecją. W pierwszej połowie XVII wieku a dokładnie w latach 1628 - 37, warownia została przebudowana na wczesnobarokową rezydencję. Wieża główna została podwyższona do wysokości 60 metrów i uzyskała dookoła taras widokowy. Zostały tez pobudowane w narożach muru oporowego od strony wschodniej duże basteje obronne, w tym jedna kolista wyposażona w otwory strzelnicze. 


Widoczna kolista basteja. Widok od północnego wschodu.


Basteja. Widok od środka.



Poniżej przedstawiam próby rekonstrukcji zamku wg. L.Kajzera (źródło: tablica informacyjna przy zamku) 


Próba rekonstrukcji gotyckiej bryły zamku.
Próba rekonstrukcji renesansowo - barokowej bryły zamku.








1. Wjazd do zamku. Skrzydło zachodnie
2. Skrzydło południowe
3. Dziedziniec
4. Wieża gówna
5. Czworoboczne wieżyczki
6. Kolista basteja
7. Międzymurze
8. Taras w miejscu dawnej wieżyczki





Niestety świetność zamku nie trwała długo. W roku 1772 rezydencja i całe miasto zostały przejęte przez władze pruskie. Włodarzem wtedy został Jan Karol Hohenzollern, który nie troszcząc się o rezydencję, w roku 1787 zezwolił na rozbiórkę poszczególnych skrzydeł zamku. Niestety kolejne zniszczenia w postaci wojen oraz pożaru, doprowadziły zamek do ruiny, co skutkowało w późniejszym czasie jego ostateczną rozbiórką, która nastąpiła w roku 1826.


Południowe skrzydło międzymurza oraz widoczny niewielki taras pobudowany na postawie płd.- zach.wieżyczki.


Granitowy portal wjazdowy.



Trzy poniższe zdjęcia prezentują odkopane piwnice w południowym skrzydle zamku.

Widok od zachodu.


Widok od wschodu.
Widok od wschodu.














Natomiast dwa poniższe zdjęcia ukazują piwnice w skrzydle wschodnim zamku.

Widok od południa.

Widok od wschodu.


Na zdjęciach widoczne pozostałości wieżyczki zamkowej w narożniku południowo - wschodnim.




Relikty Zamku Biskupów Chełmińskich znajdują się przy ul. Kupnera.
W promieniu zaledwie kilkunastu kilometrów od Lubawy, polecam również odwiedzić ruiny Zamku Kapituły Pomezańskiej w Szymbarku oraz ruiny Zamku Kapituły Chełmińskiej w Kurzętniku.
Od Płocka ruiny oddalone są o ok.125 km.