WOŹNIKI - Dwór z XIX- XX w. (woj.mazowieckie, pow.płocki, gm.Radzanowo)

Elewacja frontowa.

Dwór został zbudowany na przełomie XIX i XX wieku. Wieś Woźniki powstała jeszcze we wczesnym średniowieczu, jako osada służebna dostarczająca dworowi koni pociągowych (woźniki) i woźniców.W połowie XVI w.dość zamożnymi dziedzicami w Woźnikach byli bracia Zygmunt i Andrzej Woźniccy przydomek Siostrzankowie, którzy posiadali również ziemie w Ciółkowie i Ślepkowie. Wieś Woźniki była gniazdem rodowym Woźnickich herbu Ciołek. W końcu XVII wieku należała do Pomianowskich a od 1697 roku do Kleniewskich a od 1784 ponownie do Woźnickich. Potem właściciele często się jeszcze zmieniali .W 1930 roku właścicielem majątku był Władysław Ciemniewski.

Prawa elewacja boczna z widocznym fragmentem tarasu z balustradą.

Widok od frontu.

Obecnie jedynie lewa część obiektu jest zamieszkana, druga zaś niestety jest wyłączona z użytkowania. Kiedyś podobno prawa strona dworu była zajęta przez sklep, który uległ spaleniu i od tamtej pory jest nieużywana.

Wejście zwieńczone trójkątnym szczytem.

Wokół dworu widać również pozostałości po parku krajobrazowym z I połowy XIX wieku.
Obiekt znajduje się na północny - wschód od Płocka. Należy kierować się do miejscowości Radzanowo i tam skręcić na północ.

GOSTYNIN - Pozostałości Zamku Książąt Mazowieckich z XIV w.(woj.mazowieckie, pow.gostyniński)

Zamek został zbudowany przez książąt mazowieckich w połowie XIV wieku. Fundatorem warowni był Siemowit III lub Siemowit IV. W pierwszym etapie budowy powstała czworoboczna, oskarpowana wieża mieszkalno - obronna, która na przełomie XIV i XV wieku została rozebrana. Również z tego okresu pochodzi wieża w narożniku północno - wschodnim. Wjazd do zamku został umieszczony od strony wschodniej a główny dom zamkowy mieścił się wzdłuż skrzydła północnego.

Przejazd bramny. Widok na dziedziniec zamkowy.

Wieża bramna.

                                                                                                                                                                                              
W roku 1462 Gostynin został wcielony przez Kazimierza Jagiellończyka do Korony, a zamek stał się siedzibą starosty. Na początku XVI wieku rozbudowano zamek, a inicjatorem był starosta gostyniński Krzysztof Szydłowiecki. Ciekawostką w historii warowni jest fakt, że w latach 1611 - 1612 na zamku więziono cara moskiewskiego Wasyla Szujskiego oraz jego braci Dymitra i Iwana z żoną. Wasyl Szujski zmarł w Gostyninie 12 września 1612 roku. Niedługo po nim zmarli również Dymitr i żona Iwana - Jakatierina. Prawdopodobną przyczyną ich śmierci była epidemia, ale podejrzewano również otrucie.

Panorama zamku od strony wschodniej.

W czasie najazdu szwedzkiego warownia niestety została mocno zniszczona i spalona. Choć zamek odbudowano, nigdy już nie odzyskał swojej dawnej świetności. Gdy w roku 1793 Gostynin zajęły wojska pruskie, wyposażenie wywieziono, a mury zaczęto systematycznie rozbierać.

Widok od północnego wschodu.

W XVIII wieku ulokowano w nim archiwum grodzkie. Następnie zrujnowane zabudowania oddano kolonistom niemieckim, którzy przebudowali je na kościół ewangelicki w stylu neogotyckim a przebudowę prowadził w latach 1822 - 25, znany architekt Hilary Szpilowski. Poświęcenie kościoła nastąpiło 2 sierpnia 1825 roku. Do jego budowy wykorzystano pozostałości frontowej i tylnej ściany zamku oraz wieżę, które były ceglanym murem gotyckim. Całej bryle architekt nadał kształt i wygląd zamku, a wieżę częściowo wtopioną w mury nowego kościoła, wykorzystał na dzwonnicę. Niedługo po ukończeniu budowy kościoła, po roku 1830 powstała według rysunków Hilarego Szpilowskiego pierwsza drewniana pastorówka. Na przełomie XIX i XX wieku wzniesiono na wzgórzu budynek gospodarczy a najpóźniej bo w 1925 roku powstał budynek mieszkalny. Po zakończeniu II wojny światowej kościół przejęła parafia rzymskokatolicka, użytkująca go do roku 1978.
Następnie właścicielem wzgórza zostały  Zakłady Sprzętu Oświetleniowego "Polam", które zamierzały tu utworzyć zakładowy dom kultury, ale planów nie zrealizowano i następnie przejęło go miasto. 




Poniżej zamieszczam stare zdjęcie zabudowy wzgórza zamkowego (źródło: Zabytki budownictwa na Mazowszu płockim)

Widok od zachodu.

Widok od południa.

Obecnie właścicielem zamku jest miasto, które odbudowało obiekt z przeznaczeniem na cele hotelarsko- gastronomiczne oraz kulturalne i dzierżawi go prywatnemu  inwestorowi.

W 2009 roku zakończyły się prace rekonstrukcyjne warowni. Obiekt składa się ze skrzydła, w którym znajdował się kościół, obecnie znajduje się w nim restauracja oraz odbudowanych skrzydeł zamykających dziedziniec zamkowy, w których mieści się hotel.
Gostynin leży 25 km. na południowy zachód od Płocka. Odbudowany zamek znajduje się przy ul. Zamkowej 31.

MALBORK - Zamek Krzyżacki z XIII w.(woj.pomorskie)

Panorama zamku zza Nogatu.

Rycerze Zakonu Szpitala Najświętszej Panny Marii Domu Niemieckiego w Jerozolimie, zwani w Polsce Krzyżakami, sprowadzeni zostali na Pomorze przez księcia Konrada Mazowieckiego w 1230 roku. Ich zadaniem miała być ochrona granic księstwa mazowieckiego przed najazdami plemion pruskich oraz szerzenie chrześcijaństwa na terenie Pomorza Wschodniego, zamieszkanego wówczas przez pogańskie ludy bałtyjskie. Tymczasem Zakon dążył przede wszystkim do zagarnięcia ziem pruskich dla siebie i stworzenia na ich obszarze własnej organizacji państwowej.

Około roku 1275 po przygotowaniu wzgórza nad Nogatem Krzyżacy przystąpili do wznoszenia zamku. Składał się z trzech skrzydeł wokół dziedzińca, od wschodu zamkniętego murem kurtynowym. Najpierw ukończono skrzydło północne z kaplicą NMP, dormitorium, kapitularzem i archiwum. W skrzydle zachodnim było mieszkanie komtura i kuchnia, a w południowym refektarz i dormitoria. Wokół dziedzińca powstały krużganki a sam zamek otaczała fosa i dodatkowy mur oraz  zbudowano gdanisko. Powstało również podzamcze z własnym systemem obronnym.

W 1309 roku przeniesiono główną siedzibę zakonu z Wenecji do Malborka i rozbudowano zamek konwentualny, nazwany Zamkiem Wysokim. Wzniesiono skrzydło wschodnie z dormitoriami i przebudowano kapitularz. Na przedzamczu (Zamek Średni) powstała nowa zabudowa.W skrzydle zachodnim była rezydencja wielkich mistrzów połączona z kaplicą św. Katarzyny. Potem powstał Wielki Refektarz. W części północnej umieszczono infirmerię i pomieszczenie wielkiego komtura. Pośrodku budynku był wjazd wzmocniony wieżą bramną. 

Północne skrzydło Zamku Średniego z główną bramą wjazdową na dziedziniec.

Skrzydło wschodnie przeznaczono dla gości, a w XIV wieku dobudowano kaplicę św.Bartłomieja. Podczas przebudowy powstała trzecia część warowni - Zamek Niski, o charakterze gospodarczym. Podzamcze otoczono murami z basztami. Wjazd prowadził przez bramę z basztami Podskarbiego oraz Wójtowską. Druga droga wiodła przez Bramę św. Wawrzyńca.Wraz ze wzrostem znaczenia i zamożności Krzyżaków przez cały XIV wiek zamek był powiększany. Kaplicę na Zamku Wysokim przebudowano w kościół NMP, obok stanęła wysoka dzwonnica, jednocześnie pełniąca rolę wieży wartowniczej. Pod prezbiterium powstała kaplica św. Anny, gdzie chowano największych dostojników zakonu. Zamek Wysoki przekształcono w czteroskrzydłową budowlę a wewnętrzny dziedziniec ze studnią otaczały krużganki.

Studnia na dziedzińcu Zamku Wysokiego.

W skrzydle zachodnim był skarbiec oraz mieszkania skarbnika i komtura. Skrzydła wschodnie południowe mieściły dormitoria i refektarz. Powiększono Pałac Wielkich Mistrzów i zbudowano Refektarz Zimowy. Potem wzniesiono wieżę mieszkalną z Refektarzem Letnim.

Letni Refektarz.

Krużganek we wschodnim skrzydle Zamku Średniego.

Wielka wagę Krzyżacy przywiązywali do fortyfikacji zamku. Podwójne, czasami potrójne mury, liczne baszty i głębokie obmurowane fosy, drewniany most strzeżony przez wieże Bramy Wodnej - wszystko to sprawiło, że na początku XV wieku był twierdzą nie do zdobycia.

 Baszty mostowe chroniące kiedyś wejścia na zamek z nieistniejącego już mostu nad Nogatem.

Wojna trzynastoletnia spowodowała trudności finansowe zakonu. Pozbawieni żołdu żołnierze zaciężni poddali zamek Kazimierzowi Jagiellończykowi. Obsadzony polska załogą był siedzibą starosty. W 1626 roku warownie zdobyły wojska szwedzkie, a do Polski wróciła w 1635 roku. Przystąpiono do odbudowy zniszczeń i dozbrojenia twierdzy. 

Strona wschodnia twierdzy.

Kolejne lata nie były pomyślne dla Malborka: pożar, potop szwedzki, zniszczenie i ograbienie zamku. Podjęte próby odbudowy nie przywróciły już warowni dawnej świetności. Po pierwszym rozbiorze zamek trafił w ręce Prusaków, którzy przekształcili go w koszary. Potem była tu manufaktura włókiennicza i magazyn zboża. Planowano nawet rozebranie warowni. Protesty niemieckich środowisk romantycznych zmieniły te plany i zaczęto pierwsze prace remontowe. Poważne zniszczenia nastąpiły podczas II wojny światowej. 

Dzięki wieloletnim pracom konserwatorskim przywrócono obiektowi dawna świetność i zamek wpisano na Światową Listę Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO.

... przy zachodzie słońca.

Zamek w Malborku stanowi jedną z największych atrakcji turystycznych w kraju. Twierdza wznoszona była od XIII do XV wieku i przez 150 lat pełniła rolę głównej siedziby najwyższych władz państwa krzyżackiego. Na rozległy kompleks składają się Zamek Wysoki, Zamek Średni a także Przedzamcze, zwane również Zamkiem Niskim.
Malbork znajduje się ok. 47 km. na południowy wschód od Gdańska, na skrzyżowaniu dróg nr. 22 i 55.  Od roku 1961 gospodarzem zamku jest Muzeum Zamkowe w Malborku, które mieści się przy ulicy Starościńskiej 1.

ŻELAZOWA WOLA - Dworek z XIX w. (woj. mazowieckie, pow.sochaczewski)

Dworek w Żelazowej Woli to dawna oficyna spalonego w 1812 roku dworu rodziny Skarbków. Tu w marcu 1810 roku w lewym skrzydle dawnej oficyny dworskiej przyszedł na świat Fryderyk Chopin, którego ojciec Mikołaj, był guwernerem w majątku hrabiostwa Skarbków. Rodzina Chopinów mieszkała w oficynie dworu do 1 października 1810 roku, kiedy to przeniosła się na stałe do Warszawy. 

Majątek  w posiadaniu Skarbków był do roku 1834, później stanowiły własność kolejno rodzin Szubertów i Peszków. Następnie od roku 1859 należały do Adama Towiańskiego a od 1879 roku do Aleksandra Pawłowskiego. Niestety po I wojnie światowej dawna oficyna uległa dewastacji, będąc w posiadaniu Rocha Szymaniaka.

Elewacja  frontowa.

W roku 1929 oficyna została wykupiona staraniem Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Domu Chopina i Sochaczewskiego Komitetu Chopinowskiego. W latach 1930 - 1931 odrestaurowano ją i nadano kształt polskiego dworku szlacheckiego z kolumnowym gankiem. Wnętrza zostały ukształtowane w latach 1934 - 1935 a projektowane przez Lecha Niemojewskiego. W czasie II wojny światowej dworek ponownie został zdewastowany i rozgrabiony, ale tuż po wojnie w roku  1946 roku został odrestaurowany, gdyż przeszedł pod opiekę Towarzystwa im. Fryderyka Chopina. 
Ten skromny budynek stał się z czasem symbolem polskości i najsłynniejszym miejscem kultu polskiego kompozytora. Obecnie mieści się w nim muzeum z portretami, pamiątkami i meblami z epoki.

Popiersie Fryderyka Chopina.

Wokół dworku roztacza się piękny park, położony nad rzeczką Utratą, z licznymi stawami, oranżerią oraz drzewami i krzewami z całego świata. Park został założony w 1871 roku, na miejscu dawnego, założonego według projektu Kamila Jamme, a skomponowany przez Franciszka Krzywdę - Polkowskiego w latach 1933- 1935. 

Obecnie obiekt nosi cechy stylu dworkowego. Pobudowany został na planie prostokąta, przykryty dachem naczółkowym. Dworek posiada od frontu ganek o dwóch kolumienkach podtrzymujący szczyt z półkolistą płyciną w tympanonie.

Obiekt znajduje się na północny - wschód od Sochaczewa przy drodze wojewódzkiej nr. 580. 

BEDLNO - Dwór z XX w.(woj.łódzkie, pow.kutnowski, gm.Bedlno)

Dwór został ostatecznie ukształtowany na początku dwudziestolecia międzywojennego. W roku 1930 majątek należał wówczas do Jana Sławińskiego. Po II wojnie światowej we dworze mieściła się szkoła. W latach 90 XX stulecia przeszedł w ręce prywatne. W roku 1996 obiekt był gruntownie remontowany i niefortunnie rozbudowywany. Skomponowano go w tzw. "stylu dworkowym" z użyciem motywów klasycystycznych i barokowych.

Elewacja frontowa.

Pośrodku elewacji frontowej znajduje się piętrowy ryzalit poprzedzonym potężnym, czterokolumnowym portykiem jońskim, zwieńczonym trójkątnym szczytem.

Główna brama wjazdowa.

Wokół obiektu rozciąga się również park krajobrazowy z okazami starodrzewu. Dwór znajduje się przy drodze krajowej nr. 92 .

GULCZEWO - Pozostałości dworu z XIX w.(woj.mazowieckie, pow.płocki)

Widok ruin dworu od południowego - zachodu.

Zdjęcia przedstawiają zaledwie pozostałości dawnego XIX w. dworu z najbardziej widocznym elementem, którym  jest szczyt budynku ... niestety tylko tyle pozostało po pięknym zapewne obiekcie. Miałem to szczęście, że napotkałem obecnego właściciela, spadkobiercę dóbr, który powiedział mi, że obiekt był piętrowy i posiadał portyk, który był zwieńczony trójkątnym tympanonem wspartym na filarach ... i w tym momencie pracuje nasza wyobraźnia.

Zachowany północny szczyt obiektu.

                                   Poniższe dwa zdjęcia przedstawiają szczyt dworu od strony północnej.

... w marcu.

... w czerwcu.

Jak się dowiedziałem od spadkobiercy, w dworze znajdowało się kiedyś również przedszkole. Wejście do dworu mieściło się prawdopodobnie od strony zachodniej czyli od strony parku.

Zabytek, który niestety nie miał w danym czasie "opiekuna", został zupełnie zniszczony a okoliczna ludność rozebrała zabudowania zapewne na budulec.

Fragment elewacji wschodniej.

Widok od strony południowej.

                                                           
      

Obok ruin dworu znajduje się piwniczka ziemna.

Natomiast pozostałe fotki przedstawiają ruiny nowszego już mieszkalnego budynku tuż obok dawnego dworu.

Ruiny dworu znajdują się w odległości zaledwie 4 km. od Płocka. 
Na zachód od obiektu możemy również zobaczyć pozostałości parku, natomiast od północy znajduje się staw. 
Chciałbym również podziękować właścicielowi, który pozwolił mi na wejście i fotografowanie reliktów przeszłości, będących na jego posesji.

CHOCISZEWO - Pałac (woj.mazowieckie, pow. płoński, gm. Czerwińsk nad Wisłą)

Elewacja frontowa

Jadąc samochodem na trasie Płock - Warszawa łatwo zauważyć po lewej stronie pałacyk z końca XIX wieku. 

Obiekt pobudowany jest w stylu późnoklasycystycznym, pochodzący z II połowy XIX wieku i zbudowany dla rodziny Lewockich. Jest to dwukondygnacyjny budynek z cegły na planie prostokąta z ryzalitem zwieńczonym trójkątnym szczytem . 

Elewacja od strony ogrodu

Do chwili obecnej w pałacu mieści się szkoła podstawowa i dlatego wnętrze pałacu nie przypomina swoim wyglądem i wyposażeniem pierwotnego stanu, ponieważ wszystkie pomieszczenia zostały zaadaptowane na sale lekcyjne, pokój nauczycielski i bibliotekę szkolną. Niestety została zniszczona cześć północnej elewacji (od strony parku) - taras i schody. W drugiej połowie XIX wieku wokół pałacu założony został park krajobrazowy. Zaraz po II wojnie światowej nastąpiła parcelacja folwarku, we dworze zainstalowała się szkoła, biura GS oraz poczta, z czasem tylko szkoła. Niestety po roku 1945 park został poważnie zdewastowany, co zatarło część pierwotnych elementów kompozycyjnych. Dalsze zmiany w zagospodarowaniu parku przydworskiego związane były z wycinką starych drzew zagrażających bezpieczeństwu ale również z rozpoczęciem budowy sali gimnastycznej w 1959 roku. Obiekt znajduje się przy drodze krajowej nr.62 między Czerwińskiem nad Wisłą a Zakroczymiem. 

Chciałbym również podziękować Pani Dyrektor szkoły za życzliwość oraz za informacje dotyczące pałacu.