OPORÓW - Zamek rycerski z XV w.(woj.łódzkie, pow.kutnowski)

Widok od zachodu.

Pomimo tego, że zamek w Oporowie odwiedziłem już kilkukrotnie, zawsze chętnie ponownie do niego wracam. Jest bardzo wdzięcznym obiektem do fotografowania. Należy do jednych z nielicznych obiektów w kraju, który zachował się w tak bardzo dobrym i nie zmienionym stanie. Położony jest w obszernym, zadbanym parku na uboczu od głównych dróg, czyli w miejscu idealnym na spacery i oczywiście zdjęcia.

Oporów wzmiankowany był już w źródłach historycznych od XIV wieku i był siedzibą rodu Oporowskich herbu Sulima. W miejscu wcześniejszej istniejącej tu drewnianej fortalicji Mikołaj Oporowski zaczął budować rezydencję rodową w postaci zamku. Kontynuację budowy przeprowadził jego syn Władysław Oporowski, późniejszy arcybiskup i prymas Polski. Po śmierci Władysława spadkobiercą majątku został jeden z jego braci Piotr Oporowski a następnie jego trzej synowie. Na początku XVII wieku dziedzictwo przejęła rodzina Tarnowskich herbu Rola, natomiast w XVIII wieku dobra wraz z zamkiem należały do Sołłohubów. W XIX wieku Oporów był kilkukrotnie sprzedawany, należał do rodzin Korzeniowskich, Pociejów, Oborskich, Orsettich, a od 1932 roku należał do rodziny Karskich.

Widok od północnego zachodu.

Widok od wschodu.

Baszta pełniąca rolę kaplicy.

Zamek to mała późnogotycka rezydencja obronna wzniesiona około 1440 roku, usytuowana na wyspie otoczonej fosą. Zabudowa skupiona wokół czworobocznego dziedzińca składa się z domu mieszkalnego, wieży, baszty z kaplicą, połączonych murem obronnym.

Zamek jesienią

Remonty wykonane w XVII, XVIII i XIX wieku spowodowały tylko niewielkie przeróbki. Pozostały po nich renesansowe stropy, barokowe otwory okienne na piętrze, przebudowana w XVIII i XIX wieku część bramna i klasycystyczne sztukaterie.

Zameczek porą zimową 

Widok od południowego zachodu.

 Z około 1840 roku pochodzi budynek tzw. "Kredens" na dziedzińcu oraz neogotycki portal bramy wjazdowej i taras przed mostem. Zamek otacza również krajobrazowy park założony w I połowie XIX wieku. Gruntowne prace konserwatorskie wykonane w latach 1962 - 1965 usunęły część przebudowy z XIX wieku, przywróciły pierwotną sylwetkę dachów i ganek komunikacyjny domu mieszkalnego. Spod 

tynków odsłonięto gotyckie portale i okna oraz renesansowe, polichromowane stropy z XVII w.

Baszta. Widok od dziedzińca.

Dziedziniec. Widoczne wnęki strzelnicze oraz krenelaż.

Dziedziniec

Od roku 1949 do dnia dzisiejszego w zamku mieści się muzeum (otwarte codziennie) z ekspozycją wnętrz dworskich. Tworzą ją dzieła sztuki i wyroby rzemiosła artystycznego prezentujące kulturę szlachecką. 

Poniższe zdjęcia przedstawiają pomieszczenia i ich pierwotne funkcje.

Sala Rycerska - sala w wieży.

Zbrojownia - sala w wieży.

Zbrojownia. Zbroja rycerska, wiek XVI.

Skarbczyk. Widoczne sklepienie krzyżowo - żebrowe.

Sypialnia

Salon Empire.

Widok od północnego zachodu.

Obiekt znajduje się przy drodze z Kutna do Żychlina. Od Płocka oddalony jest o 40km. 

WENECJA - Ruiny zamku z XIV w. (woj. kuj. - pomorskie, pow. żniński)

Widok ruin od południa.

  Od dawna intrygowała mnie siedziba właściciela jednej z największych fortun średniowiecznej Wielkopolski na tzw. Szlaku Piastowskim. Mowa tu o pozostałościach zamku w Wenecji na Pałukach. Udało mi się ją odwiedzić dopiero w roku 2017. 
Zamek wzniesiony został pod koniec XIV stulecia, z inicjatywy właściciela ówczesnej miejscowości, kasztelana nakielskiego, późniejszego sędziego kaliskiego - Mikołaja Nałęcza z Chomiąży zwanego Diabłem Weneckim. Taki przydomek przylgnął do właściciela z powodu swojej bezwzględności wobec politycznych przeciwników. 
Początek kolejnego wieku przyniósł zmianę właściciela obiektu, którym został Mikołaj Pomian z Warzymowa.
W roku 1420 Mikołaj Pomian sprzedaje zamek arcybiskupowi gnieźnieńskiemu Mikołajowi Trąbie. Od tego momentu, obiekt staje się główną siedzibą arcybiskupów. Niestety u schyłku XV stulecia warownia zaczęła tracić na znaczeniu i w latach 1479-1480 została po części rozebrana a materiał z rozbiórki posłużył do budowy nowej rezydencji arcybiskupów znajdującej się w Żninie. W XIX wieku pozostałości ruin zostały po części wysadzone w powietrze. Pod koniec lat 60 -tych ubiegłego wieku, na terenie zamku przeprowadzono prace archeologiczne, a następnie zabezpieczono je jako trwałą ruinę, którą pozostają do chwili obecnej.

Poniższe trzy zdjęcia przedstawiają skrzydło południowe.

Poniżej zamieszczam rekonstrukcję zamku (źródło: Leksykon Zamków w Polsce)

1. Dom Główny

2. Wieża

3. Przedbramie

4. Dziedziniec

5. Mur obwodowy z bastejami

Zdjęcia poniżej przedstawiają dziedziniec zamkowy oraz zarysy zabudowań mieszkalnych.

Dziedziniec. Widok od północy.

Widoczne miejsce Domu Zamkowego. Widok od południa.

Widoczne skrzydło północne. Widok od wschodu.

Zamek usytuowany został na niewielkim wzniesieniu miedzy trzema jeziorami: Biskupińskim, Weneckim oraz Skrzynka. Obiekt powstał na planie kwadratu o długości boku 33,5 metrów, otoczony murem obwodowym wzmocnionym przyporami. Wjazd do warowni znajdował się od strony południowej i wiódł przez most zwodzony i wysunięte przed lico murów przedbramie. Główny dom zamkowy został umiejscowiony wzdłuż całej kurtyny zachodniej. W narożniku północno -wschodnim znajdowała się czworoboczna, kilkukondygnacyjna wieża. Po przejęciu warowni przez arcybiskupów gnieźnieńskich po roku 1420, warownia została poddana rozbudowie. W kurtynie północnej zostają wzniesione nowe budynki, zostaje wzmocnione przedbramie a całe założenie zamkowe otoczone zostaje murem obwodowym z umieszczonymi w narożach cylindrycznymi bastejami.

Na pierwszym planie widoczna kurtyna wschodnia zamku. Widok od północnego wschodu.

Skrzydło północne. Widok od północnego wschodu.

Widok od południowego zachodu.

Widok od południowego wschodu.

Na zdjęciu poniżej widoczne pozostałości wieży.

Tuż obok ruin zamku znajduje się również Muzeum Kolei Wąskotorowej, czyli coś dla miłośników historii techniki. Muzeum powstało w 1972 roku i prezentuje kilkadziesiąt pojazdów szynowych, w tym  17 zabytkowych parowozów oraz ekspozycję sprzętu i umundurowania kolejarskiego.

Ruiny zamku znajdują się w odległości ok. 8 km na południe od Żnina. Od centrum Płocka oddalone są o około 162 km.

Bibliografia:
* Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm - "LEKSYKON ZAMKÓW W POLSCE". Wydawnictwo "ARKADY" Warszawa 2010

* "NAJCIEKAWSZE MIEJSCA W POLSCE. MIEJSCA NIESAMOWITE". Wydawnictwo BELLONA S.A. WARSZAWA 2008 -2015

BARANÓW SANDOMIERSKI - Zamek renesansowy z XVI w.(woj.podkarpackie. pow.tarnobrzeski)

Zamek został wzniesiony pod koniec XVI wieku, dokładnie w 1583 roku z inicjatywy starosty Rafała Leszczyńskiego w miejscu średniowiecznego, obronnego dworu rycerskiego. Do formy renesansowej doprowadził obiekt kolejny z rodu Andrzej Leszczyński w latach 1591- 1603. Około roku 1620 wokół zamku powstały nowoczesne fortyfikacje bastionowe, będące wówczas jednymi z największych w Polsce. Z okresu Leszczyńskich pochodzą również bogate sztukaterie, będące ozdobą baszty północno - wschodniej. Po Leszczyńskich zaś, zamkiem władali Wiśniowieccy, a następnie Lubomirscy. Józef Karol Lubomirski wzbogacił budowlę o elementy barokowe a prace powierzono Tylmanowi z Gameren. Pod koniec XVIII wieku obiekt przeszedł w ręce Krasickich, którzy odnowili go i utworzyli bogatą bibliotekę, zniszczoną wraz z całym budynkiem podczas pożaru w roku 1849. Również zlikwidowali fortyfikacje bastionowe, splantowano przedzamcze i włączono je w obręb parku. Po raz wtóry ogień wybuchł na zamku w roku 1898 i choć Dolańscy, ówcześni właściciele Baranowa, odbudowali obiekt, nie przetrwał on jednak II wojny światowej i okupacji sowieckiej. Odbudowy zamku po wojnie podjęło się Ministerstwo Przemysłu Chemicznego. 

Od roku 1997 Zespołem Zamkowo - Parkowym zarządza Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. w Warszawie.

Widok zamku od południowego - wschodu.

Baranowska warownia powstała z cegły, z dodatkiem kamienia, czerwonego piaskowca i wapienia pińczowskiego do detali architektonicznych i elementów dekoracyjnych. Jest budowlą trzykondygnacyjną, wraz z piwnicami, założoną na planie prostokąta.Baszty wzbogacono hełmami, zaś całą elewację południową zwieńczono attyką, przechodzącą po bokach w dekoracyjne szczyty osłaniające dachy traktów wschodniego i zachodniego. Jedynie w elewacji zachodniej, założone między narożnymi basztami arkady, dźwigają pomieszczenia galerii obrazów, pochodzą z końca XVII wieku i wiążą się z przebudową zrealizowaną w oparciu o projekty Tylmana z Gameren.

Baszta północno - wschodnia oraz fontanna.

Naroża zdobią cztery okrągłe baszty, a środek elewacji frontowej akcentuje wysunięta prostokątna         wieża, mieszcząca w przyziemiu główną bramę wejściową.        

                                                      

Główny portal na elewacji frontowej.

Brama poprzez portal kamienny wprowadza nas, po kilkunastu stopniach na dziedziniec, którego poziom jest około 3 metry wyższy od poziomu otaczającego zamek terenu. 

Wewnętrzny, czworoboczny dziedziniec otoczony jest z trzech stron, z wyjątkiem północnej, dwukondygnacyjnymi arkadowymi krużgankami a w części południowej dwubiegową klatką schodową.

Korytarzyk prowadzący na dziedziniec.

Arkadowy dziedziniec zamku.

Kolumny krużganków parteru o jońskich kapitelach wsparte są na cokołach dekorowanych maszkaronami i dźwigają półkoliste łuki arkad.

                                                           

Klatka schodowa i krużganki piętra zabezpieczone są balustradą a pola między łukami arkad ozdobione są rozetami. Krzyżowe sklepienia i frontowe ściany krużganków zdobione są polichromią o motywach heraldycznych i geometrycznych, odsłoniętą i uczytelnioną w trakcie prowadzonych po połowie XX wieku prac konserwatorskich.

Fragment krużganków.

Wejścia z krużganków piętra ujęto manierystycznymi, bogato zdobionymi obramieniami. Na części z nich, w nadprożach, umieszczono tarcze z herbami Wieniawa i litery A.D.L.P.B., wskazujące na Andrzeja z Leszna, od roku 1591 wojewodę brzesko - kujawskiego jako ich fundatora. Natomiast z dwóch stron tarczy przychylają się z kartuszowych zwojów pięknie i charakterystycznie modelowane smoki.

Krużganki parteru skrzydła południowego.

Krużganki I piętra skrzydła południowego.

Fragment polichromii na sklepieniu krużganka.

Poniższy dzwon stoi tuż przy bramie wejściowej do zamku i przykuwa wzrok swoimi detalami wykonania.

W ramach zwiedzania zamku umożliwione jest poznanie arkadowego dziedzińca zamku, historycznych wnętrz I piętra, secesyjnej kaplicy zamkowej oraz wystaw poświęconych historii zamku.

Baranów Sandomierski leży na skrzyżowaniu dróg 872 i 975 a sam zamek znajduje się przy ul: Zamkowej 20. 

Jako ciekawostkę dodam, że zamek wykorzystano w serialu Czarne Chmury oraz w filmach Barbara Radziwiłłówna oraz Klejnot Wolnego Sumienia.