PRZEZMARK - Ruiny Krzyżackiego Zamku Prokuratorskiego (woj.pomorskie, pow.sztumski, gm.Stary Dzierzgoń)

Widok na dziedziniec zamkowy. 

Pierwszym krzyżackim obiektem w Przezmarku była drewniano - ziemna strażnica powstała w latach 70- tych XIII stulecia. Na jej lokalizację wybrano obszerny półwysep jeziora Motława Wielka, na którym wcześniej znajdowała się pruska osada targowa. Władzę w strażnicy sprawował najniższej rangi urzędnik - Pfleger, podlegający  komturowi dzierzgońskiemu. Budowę murowanego zamku zaczęto w roku 1316, za rządów ówczesnego komtura Dzierzgonia Lutra księcia brunszwickiego. Wraz ze wzrostem znaczenia warowni, obiekt był wciąż rozbudowywany. W roku 1320 władzę w nim sprawował prokurator, a po roku 1359 - wójt. Następnie w 1437 roku po przeniesieniu z Dzierzgonia do Przezmarku konwentu z powodu zniszczeń zamku, stał się również siedzibą komtura. Kolejna rozbudowa zamku przypada na lata 1414 - 1437, która miała za zadanie przystosowanie warowni do pełnienia funkcji domu konwentualnego. Natomiast lata 1584 - 1585 to czas gruntownej przebudowy obiektu, na zlecenie margrabiego Jana Jerzego. Pracami kierował książęcy architekt Blasius Berwart z Królewca, który nadał warowni cechy nowożytne z zachowaniem gotyckich założeń.

Do chwili obecnej z zamku Przezmarskiego najlepiej zachowała się potężna wieża przedzamcza zwana Jeniecką, w której udostępnione do zwiedzania zostały pomieszczenia zaadoptowane na muzeum historyczne. Możemy w niej zobaczyć między innymi repliki rycerskich zbroi, kule armatnie czy też makietę zamku.

Dwa poniższe zdjęcia przedstawiają wieżę zwaną "Jeniecką" lub "Więzienną", znajdującą się w narożniku północno - wschodnim przedzamcza.

Widok od zachodu.

Widoczne na elewacji pozostałości po budynku przedzamcza. 

                                                                                                                                   

                                                                                

Na zdjęciu widoczne kule armatnie, odnalezione na terenie zamku.

                                                                                                    

Dwa poniższe zdjęcia przedstawiają pozostałości północnej ściany zamku 

Widok od strony podzamcza z widoczną fosą

Widok od strony zamku

                                                                                           

Widok z wieży na dawne przedzamcze. Obecnie miejsce zamieszkania właścicieli zamku.

Zamek w Przezmarku był założeniem dwuczłonowym, składającym się z zamku głównego i przedzamcza. Dodatkowo przedzamcze ochraniał od północnego zachodu znajdujący się przygródek (obronne przedbramie) zwane Pierwszą Basteją. Całe założenie zamkowe usytuowane na półwyspie zostało oddzielone od masywu wzgórza szeroką fosą zasilaną wodami jeziora. Natomiast sam półwysep był rozdzielony kolejną fosą na dwie części: północną, w której znajdowało się obszerne przedzamcze oraz części południowej z zamkiem głównym. Zamek główny zbudowany został na planie prostokąta o wymiarach 47/73 m. z trójkondygnacyjnym domem zamkowym umieszczonym po wschodniej stronie. Założenie posiadało dwie wieże, główną mieszczącą się w części południowej oraz mniejszą czworokątną w narożu północno - wschodnim.

Poniżej zamieszczam rekonstrukcję zamku (źródło: Leksykon Zamków w Polsce)

1.   Zachowane filary mostu.

2.   Zachowana wieża przedzamcza (jeniecka)

3.   Przedzamcze.

4.   Fragmenty muru północnego.

5.   Fosa.

6.   Pozostałości piwnic Domu Głównego

7.   Zachowane podstawy krużganków.

8.   Dziedziniec.

9.   Podstawa wieży głównej.

10. Fragment ruin wieży obronnej. 

Zdjęcie przedstawia widok zamku w Przezmarku od strony północno-zachodniej po przebudowach wykonanych przez budowniczego B. Berwarta w latach 1584-85. Rysunek z dziennika A. Boota z roku 1623.

`        

Zdjęcie przedstawia widok zamku w Przezmarku od strony zachodniej. Rys. J. H. Dewitza z roku 1750

Dom zamkowy był trójkondygnacyjny, podpiwniczony, posiadający od strony dziedzińca dwupoziomowy krużganek. Swoimi dużymi rozmiarami 61/12m zajmował prawie całą wschodnią stronę czworoboku. W domu zamkowym sklepienie posiadały tylko piwnice i parter, natomiast pozostałe dwie kondygnacje miały stropy drewniane.

Na poniższym zdjęciach widoczne ruiny piwnic, filary podtrzymujące sklepienia piwnic Domu Głównego oraz podstawy krużganków. Widok od północy.

Poniższe zdjęcie przedstawia fragment ruin wieży w narożniku północno-wschodnim oraz zachowany nieduży granitowy otwór drzwiowy, prowadzący kiedyś do pomieszczenia, w którym znajdował się skarbiec zamkowy.

Wieża Główna o podstawie ośmiobocznej, wyżej cylindryczna wysunięta na zewnątrz murów, znajdowała się w części południowej założenia. Od niej prowadził kryty ganek do wieży danskera.

Zdjęcie przedstawia zachowaną podstawę wieży głównej w części południowej.

W odległości zaledwie ok.17 km. możemy również podjechać do Dzierzgonia i zobaczyć relikty po zamku krzyżackim komturskim.

Bibliografia:

* Zamki Państwa Krzyżackiego w Dawnych Prusach. M, Jackiewicz- Garniec, M Garniec. Studio ARTA. Olsztyn 2009.

* Zamki Powiśla i Żuław. P. Skurzyński. Wydawnictwo Region. Gdynia 2017.

OLSZTYNEK - Fortyfikacje miejskie

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             

                                          

                                      

  Na przełomie XIII i XIV wieku na miejscu pruskiego grodu zostaje wzniesione przez Krzyżaków drewniane założenie obronne. Dopiero na początku XIV stulecia komtur ostródzki Gunter von Hohenstein  rozpoczął budowę kamienno-ceglanego zamku jako siedziby komornika krzyżackiego. W niedługim czasie, na zachód od warowni, na terenie istniejącej już wcześniej wsi, w roku 1359 założono miasto. Przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim otrzymało od Wielkiego Mistrza Winrycha von Kniprode. Miasto przyjęło nazwę Hohenstein, na cześć założyciela zamku i tworzącego się przy nim miasta. Olsztynek miał regularny kształt o prostokątnym obrysie ze znajdującym się pośrodku czworokątnym rynkiem. Obecnie zewnętrzny zarys średniowiecznego miasta przedstawiają zachowane mury obronne z basztami. W latach 1415 - 1422 Olsztynek zostaje otoczony fortyfikacjami miejskimi. Obwarowania w Olsztynku miały długość około 1000 metrów. Grubość murów wynosiła 2 metry, natomiast ich wysokość sięgała do 9 metrów. W linii obwarowań znajdowało się 13 baszt łupinowych. Fortyfikacje posiadały również 2 bramy: Nidzicką zwaną Polską oraz Wysoką zwaną Niemiecką. Niestety obie się nie zachowały, zostały rozebrane na początku XIX stulecia. Do chwili obecnej możemy oglądać zachowane w 1/3 mury obronne w Olsztynku oraz dwie baszty. 

W najlepszym stanie zachował się tzw. Dom Mrongowiusza, czyli przekształcona baszta łupinowa.

Dawna baszta obecnie Dom Mrongowiusza, widok od zewnątrz.

Poniżej zamieszczam plan fortyfikacji miejskich z drugiej połowy XIX wieku (    )

1. Zamek

2.  Dziedziniec zamkowy

3.  Dawny kościół parafialny, obecnie Salon Wystawowy

4.  Dawna baszta, obecnie Dom Mrongowiusza

5.  Zachowane mury obronne

6.  Fragment baszty okrągłej

Poniższe zdjęcia przedstawiają północny ciąg murów obronnych przy ulicy Wąskiej.

Widoczny południowy ciąg murów obronnych, znajdujący  się wzdłuż ulicy Składowej.

Poniższe zdjęcia przedstawiają fragmenty zachodniego odcinka murów obronnych przy ulicy Krótkiej.   

Bibliografia:

* Zamki Państwa Krzyżackiego w Polsce. J.Bieszk. Bellona. Warszawa 2010.

* Zamki i obiekty warowne Warmii i Mazur. A. i R. Sypek. Wydawnictwo Alma-Press Sp. z o.o. Warszawa 2004, 2008.

LUTOMIERSK - Relikty zamku rycerskiego z XV w. (woj.łódzkie, pow.pabianicki)

Skrzydło południowe

Zachowane pozostałości zamku powstałego w pierwszej połowie XV wieku z fundacji rodziny Zarębów, możemy obecnie obejrzeć w skrzydle budynku klasztornego. Zespół klasztorny reformatów, obecnie salezjanów w Lutomiersku składa się z kościoła p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny oraz budynków klasztornych posiadających rodowód XV wiecznego zamku.

Dzięki nieotynkowanej ścianie budynku, możemy zobaczyć zamurowane, ostrołukowe przejście bramne wraz z furtami w części wschodniej, oraz miejsca po gotyckich okienkach w części zachodniej. Zachowały się również fragmenty gotyckiej dekoracji zendrówkowej. 

Widoczny zamurowany przejazd bramny wraz z furtami w skrzydle południowym

Zachowana dekoracja zendrówkowa.

Widoczne miejsca po dawnych gotyckich okienkach.

W średniowieczu zamek w Lutomiersku posiadał jedynie skrzydło południowe z przejazdem bramnym oraz prawdopodobnie skrzydło wschodnie, gdyż badania wskazują, że obiekt nie został do końca zrealizowany. Natomiast część północna założenia zamkowego powstała prawdopodobnie później.

Widoczne skrzydło wschodnie

Skrzydło północne

Zdjęcie z nad rzeki Ner.

Wszystkie zdjęcia pochodzą z początku maja roku 2018, z mojej planowanej od dłuższego czasu wycieczki po zameczkach i ruinach woj. łódzkiego.

Obiekt znajduje się na ulicy Kopernika 3, w promieniu ok. 100 metrów od drogi nr. 710.

Od Płocka oddalony jest o ok. 117 km.

Bibliografia:

* Zamki i dwory obronne w Polsce centralnej. Leszek Kajzer, Warszawa 2004. Wydawnictwo DiG.

* Leksykon Zamków w Polsce. L. Kajzer, S. Kołodziejski, J.Salm. Wydawnictwo Arkady.

SUSZ - Fortyfikacje miejskie

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 

Kapituła biskupstwa pomezańskiego, ze stolicą na zamku w Kwidzynie, lokowała na prawie chełmińskim miasto Susz w roku 1305. Miejscem, na które je wybrano znajdowało się w okolicach dawnego grodu pruskiego o nazwie Suse. Miasto przybrało kształt owalny i było otoczone jeziorem, moczarami oraz fragmentarycznie fosą. Do miasta prowadziły trzy bramy: Wodna od południa, od zachodu Prabucka oraz Szpitalna od strony wschodniej. Niedaleko od bramy Wodnej umiejscowiona była również furta, która prowadziła z miasta na teren niewielkiego, prawdopodobnie dworu obronnego, który był siedzibą lokalnego administratora kapituły. Mury miejskie pobudowane zostały z cegły na kamiennej podmurówce i zostały wzmocnione przez siedemnaście baszt.  

     

Poniżej zamieszczam plan fortyfikacji miejskich (źródło: Zabytkowe Ośrodki Miejskie Warmii i Mazur. L.Czubiel, T.Domagała. Pojezierze Olsztyn 1969)

1. Fragment zachowanej baszty

2. Fragmenty murów miejskich

3. Kościół parafialny, XIV w.

4. Grodzisko staropruskie

Dwa zdjęcia poniżej przedstawiają fragmenty baszty obronnej, znajdującej się w obrębie Starego Miasta. Umiejscowiona była w północnej części odcinka murów obronnych, powstałych w XIV wieku.

      

Zdjęcie baszty z drugiej strony.

Za sprawą licznych pożarów oraz wojen ze Szwecją miasto uległo zniszczeniu. Na początku XVIII stulecia, mury groziły zawaleniem. Niestety w połowie XIX wieku fortyfikacje zostały rozebrane.

Fragment muru miejskiego z drugiej strony.

Bibliografia:

* Zamki Państwa Krzyżackiego w Polsce. Janusz Bieszk. Wydawnictwo Bellona S.A. Warszawa 2010.

* Zamki i Obiekty Warowne od Malborka do Torunia. Wydawnictwo Alma-Press. Warszawa Sp. z o.o.  2004/2008.