BYTÓW - Zamek Krzyżacki Prokuratorski z XIV w.(woj.pomorskie, pow.bytowski)

Widok zamku od południowego - wschodu.

Zamek w Bytowie został wybudowany przez rycerzy zakonnych w latach 1398 - 1405, na terenie grodu zakupionego od książąt pomorskich. Warownię zbudowano z kamieni eratycznych i cegły na planie prostokąta, na wzniesieniu otoczonym od zachodniej strony naturalnymi rozlewiskami rzeki Bytowej. Do twierdzy od strony północno - wschodniej prowadził zwodzony most nad głęboką fosą oraz brama wjazdowa. Ozdobą renesansowego wschodniego skrzydła jest mocno wysunięty ryzalit z przejściem bramnym, zakończony delikatnym wysmukłym szczytem. 

Główna brama wjazdowa do zamku.

Bryłę zamku w narożach flankowały cztery potężne baszty - trzy okrągłe, a od strony północnej - zbudowana na planie kwadratu. 

Czworoboczna wieża.

Górujący nad miastem zamek, pełnił rolę siedziby administracji zakonnej, strażnicy granicznej i zajazdu dla rycerstwa podróżującego do Malborka.
Po bitwie pod Grunwaldem zamek przeszedł w ręce księcia Bogusława VIII, jednak już rok później na mocy postanowień traktatu toruńskiego powrócił do Zakonu. W latach 1451- 1637 twierdza ponownie była we władaniu książąt pomorskich. W XVI wieku postanowiono rozbudować założenie, powstały wówczas czworoboczne wały ziemne z narożnymi bastejami i nowymi bramami, zbudowano nowy dom mieszkalny i kancelarię a w 1623 roku - Dom Wdów. Niestety w roku 1656 twierdzę zniszczyli Szwedzi. Wysadzili Dom Zakonny i Wieżę Prochową a reszta zabudowań i wież spaliła się. Po roku 1930 niemieckie władze przeznaczyły dawną krzyżacką rezydencję na ośrodek szkoleniowy i schronisko. Odbudowano wówczas od podstaw Wieżę Prochową, przebudowano Wieżę Bramną oraz przeprowadzono remont Domu Książęcego i Domu Wdów. Prace przerwał wybuch II wojny światowej. Dziś najbardziej rzucają się w oczy trzy owalne baszty oraz czworoboczna wieża, flankujące naroża trójskrzydłowej budowli, zamkniętej od zachodu wysokim i grubym na 3 metry murem kurtynowym. Wokół zamku zachowały się pozostałości fosy i fortyfikacji ziemnych porosłych drzewami.

Baszta południowo - zachodnia.

XIV- wieczny zamek w Bytowie jest jednym z największych i najlepiej zachowanych krzyżackich warowni.
Obecnie w Domu Zakonnym, najstarszym, północnym skrzydle zamku, mieści się siedziba Muzeum Zachodnio-Kaszubskiego. Natomiast w  Domu Książęcym, czyli południowym, wczesnorenesansowym skrzydle, ozdobionym od strony dziedzińca niewielką wieżyczką, urządzono hotel z restauracją. W zamku można również skorzystać z miejscowej biblioteki. 
Urokliwe miejsce, które naprawdę warto odwiedzić, polecam. Niestety nie posiadam zdjęć z dziedzińca zamkowego, gdyż w tym czasie wykonywane były prace remontowe.
Bytów leży 90 km. na południowy zachód od Gdańska. Do miasta możemy dojechać drogami: 20, 209, 212 i 228. Zamek znajduje się w centrum miasta, przy ul: Zamkowej 2. Wstęp na dziedziniec jest wolny, do muzeum płatny.

DOBRZELIN - Dwór z XIX - XX w.(woj.łódzkie, pow.kutnowski, gm.Żychlin)

Elewacja frontowa.

Obecny klasycystyczny dwór zbudowany został w 1911 roku według projektu Władysława Marconiego na miejscu wcześniejszego, z początku XIX wieku. Pierwszym właścicielem był  Władysław Orsetti, założyciel cukrowni w Dobrzelinie. W czasie II wojny światowej we dworze mieścił się szpital, natomiast po wojnie Urząd Gminy oraz szkoła. Obiekt jest murowany, parterowy z piętrowymi ryzalitami, zwieńczonymi tympanonami. Dodam, że prawie identyczny tympanon z podobnymi płaskorzeźbami nawiązującymi do rolnictwa znajduje się również we dworze w Śleszynie (opisany na blogu). 

                                                                      Tympanon od strony frontowej.

                   Od strony parku również znajduje się tympanon, lecz ten przedstawia kartusz z herbem.

Widok od strony parku.

Wejście od strony parku.

Elewacja boczna dworu.

W roku 2009 kiedy dwór został sprzedany i przeszedł w ręce prywatne, aż do chwili obecnej, obiekt stoi opuszczony i niszczeje. Wokół dworu znajduje się również kilkuhektarowy park krajobrazowy o bogatym, ale nie konserwowanym drzewostanie. Obiekt znajduje się przy drodze wojewódzkiej nr. 583, między miejscowościami Żychlin a Bedlno, na ul: Władysława Jagiełły 82. Dwór nie posiada ogrodzenia, zatem jest możliwość oglądania go z bliska. 

KARWOSIEKI - CHOLEWICE - Dwór z XIX w.(woj.mazowieckie, pow.płocki, gm.Brudzeń Duży)

Elewacja frontowa.

Drewniany, parterowy dwór został wybudowany w drugiej połowie XIX stulecia, prawdopodobnie dla rodziny Paprockich lub Koperczyńskich. W następnych latach obiekt wielokrotnie zmieniał właścicieli, a ostatnim był Piotr Wrzecionkowski. Po zakończeniu II wojny światowej we dworze ulokowano szkołę podstawową. W latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia, do dworu dobudowano z prawej strony pawilon mieszkalny, z myślą o zakwaterowaniu nauczycieli. Niestety dobudowana część tylko psuje ogólny wizerunek obiektu.

Aleja drzew - jesionów i   kasztanowców, prowadząca od dworu  w stronę zabudowań dawnego folwarku.

Obiekt posiada drewniany ganek, który złożony jest z czterech filarów podtrzymujących trójkątny szczyt. Wejście do dworu akcentują charakterystyczne dwa dęby szypułkowe odmiany stożkowatej. Udało mi się również dowiedzieć, że cały zespół parkowo - dworski  nigdy nie posiadał własnego ogrodzenia.

                                                                                       

Ze znalezieniem obiektu miałem problem, ale na szczęście dostrzegłem tablicę informacyjną o Szlaku Krajobrazowym, za którą znajdowało się wzniesienie z polną drogą, która poprowadziła mnie do samego dworu. Obecnie obiekt jest opustoszały i niestety niszczeje, natomiast dobudowany pawilon mieszkalny do dworu nadal jest użytkowany.  

WINNICA - Dwór z XIX w.(woj.mazowieckie, pow.płocki, gm.Brudzeń Duży)

Dwór został wybudowany w 1890 roku dla rodziny Ciółkowskich, którzy byli właścicielami prawie do wybuchu II wojny światowej. Po wojnie obiekt został wyremontowany, ale niestety zatracił już swoje wartości zabytkowe. Na elewacji zewnętrznej zostały usunięte detale architektoniczne a wnętrza dworu zostały dostosowane do obecnych wówczas wymogów mieszkaniowych, jedynie bryła budynku zachowała dawne rozmiary. W latach 90 - tych XX stulecia urząd gminy w dworze zakwaterował lokatorów. Po tym czasie budynek pozostał w złym stanie technicznym oraz był w dużej mierze zdewastowany.

Widok od północnego - zachodu

Elewacja boczna zachodnia posiada osobne wejście do dworu oraz umieszczone po obu jego bokach otwory okienne. Nad nim znajduje się balkonik z żeliwną balustradą oraz symetrycznie rozmieszczonymi oknami.

Elewacja zachodnia.

Elewacja frontowa.

Dojazd do dworu.

Dwór jest całkowicie niewidoczny z drogi, gdyż ukryty jest szczelnie za drzewami. Osobiście gdy nie mogłem "namierzyć"dworu, postanowiłem  ułatwić sobie zadanie i zapytałem o obiekt miejscowych, którzy również  poinformowali mnie, że ktoś w nim pomieszkuje. Mimo tego, że dwór ma lokatorów, zarówno z zewnątrz jak i wewnątrz na parterze, dwór wygląda na opuszczony i zaniedbany.

PEPŁOWO - Dwór z XIX w.(woj.mazowieckie, pow.płocki, gm.Bodzanów)

Dwór zbudowany został w latach siedemdziesiątych lub osiemdziesiątych XIX wieku w stylu "willi szwajcarskiej" zapewne dla pisarza i działacza rolniczego Adama Szczepana Dunin - Mieczyńskiego. Od roku 1890 Pepłowo należało do rodziny Lasockich, a ostatnimi właścicielami byli Zofia i Józef Lasoccy. Niestety po zakończeniu II wojny światowej dwór zaczął popadać w ruinę. 

Poniżej zamieszczam zdjęcie dworu w stanie silnie zdewastowanym (źródło: Zabytki Budownictwa Na Mazowszu Płockim)

W latach 90-tych XX stulecia, posiadłość została wykupiona przez prywatnych właścicieli, którzy odrestaurowali dwór i przywrócili założeniu dawną świetność.

Teren wokół dworu był szczelnie ogrodzony, dlatego zdjęcia wykonane są niestety zza ogrodzenia. Przed wejściem głównym zauważyć można rozstawione niewielkie rusztowanie, widocznie związane z drobnymi pracami (malarskimi?).

Cały dwór pobudowany jest z cegły, na podmurówce z granitu, parterowy z mieszkalnym poddaszem. Od frontu znajduje się ryzalit poprzedzony gankiem o czterech kolumnach i tarasem na piętrze. Nietypowym rozwiązaniem jest umieszczenie elewacji frontowej po stronie jednego z krótkich boków budowli wraz z wejściem głównym i portykiem. Taras pierwszego piętra posiada znacznie wysunięty przed lico elewacji, dwuspadowy daszek wsparty na dwóch smukłych kolumienkach.        

    

Dwór otoczony jest jest resztkami parku krajobrazowego z 1906 roku, założonego według projektu Stefana Celichowskiego.

KRUSZWICA - Pozostałości Zamku Królewskiego z XIV w.(woj.kuj.- pomorskie, pow.inowrocławski)

Pierwszą budowlą obronną w Kruszwicy był gród Goplan, który w połowie IX wieku został podbity przez Piastów. Po włączeniu do państwa pierwszych Piastów, ośrodek nie stracił na znaczeniu a wręcz przeciwnie, miasto rozbudowano i otoczono drewniano - ziemnymi umocnieniami. Po zajęciu Pomorza przez Krzyżaków Kruszwica była miastem granicznym. Podczas jednego z najazdów została zdobyta i wraz z Kujawami trafiła pod panowanie krzyżackie. Kazimierz Wielki wkrótce po objęciu władzy rozpoczął starania o odzyskanie utraconych ziem. Dopiero po pokoju kaliskim w 1343 roku  Polska odzyskała Kujawy i wkrótce potem z inicjatywy króla na miejscu starego grodu wzniesiono gotycki zamek, otoczony wysokimi i grubymi murami.

Widok z dziedzińca zamkowego.

W jednym z narożników stała sześciokondygnacyjna wieża, miejsce ostatniej obrony. Wjazd prowadził od strony zachodniej a w pobliżu wzniesiono kolejną wieżę. Dziedziniec zamkowy początkowo zajmowały drewniane domy, później powstał murowany budynek.

Poniższe zdjęcie z "Mysiej Wieży" przedstawia zachowane relikty fundamentów dawnych murów obwodowych zamku. Zdjęcie wykonałem w 2o1o roku czyli przed nadbudową pozostałości fundamentów.

Po zakończeniu wojny trzynastoletniej i zawarciu drugiego pokoju toruńskiego w 1466 roku Polska odzyskała Pomorze i ziemię dobrzyńską. Kruszwica przestała być warownią graniczną i ulokowano tu siedzibę kasztelanii i starostwa niegrodowego. W XVI wieku warownia dwukrotnie ucierpiała podczas pożaru, podjęto więc prace remontowe i modernizacyjne, podczas których wzniesiono nowe budynki oraz przebudowano bramę, by przystosować ją do walki z użyciem broni palnej. 

Po raz kolejny zamek spłonął w 1657 roku podczas odwrotu wojsk szwedzkich. Niestety warowni już nie odbudowano, pozostała źródłem materiałów budowlanych dla okolicznych mieszkańców. W XVIII wieku pruska administracja nakazała rozbiórkę zamkowych murów, zachowała się jedynie wieża, którą udostępniono do zwiedzania w roku 1896. Gdy odrestaurowano ją po drugiej wojnie światowej została ponownie miejscową atrakcja turystyczną. Do chwili obecnej oprócz wieży, zachowały się niewielkie fragmenty murów oraz fundamenty domu mieszkalnego.

Kruszwica leży 52 km. na południe od Torunia, przy drodze krajowej nr.62. "Mysia Wieża" znajduje się na szczycie wzgórza zamkowego przy ul. Podzamcze 1, nad jeziorem Gopło. Zwiedzanie wzgórza zamkowego wraz z dziedzińcem jest darmowe, jedynie wejście na wieżę jest płatne, w środku której znajduje się ekspozycja związana z historią zamku i miasta. Ze szczytu 32 metrowej wieży roztacza się piękny widok na jezioro i okolicę.

Widok na jezioro Gopło.

Po prawej stronie  fragment kolegiaty romańskiej św. Piotra i Pawła.

                                                   


                                                                                                        Rodzinny rejs po jeziorze Gopło...                                     

MOKRSKO GÓRNE - Ruiny zamku rycerskiego z XIV w.(woj.świętokrzyskie, pow.jędrzejowski, gm.Sobków)

Murowany zamek w Mokrsku położony był na sztucznym wzniesieniu otoczonym fosą, wśród podmokłych łąk w zakolu rzeki Nidy. Powstał przed rokiem 1385 z inicjatywy synów Piotra, dziedzica okolicznych ziem herbu Jelita - biskupa Floriana lub kasztelana radomskiego Klemensa. Ród mieszkał w warowni do roku 1509, później obiekt wielokrotnie zmieniał właścicieli. W roku 1531 nabyła go królowa Bona, w której imieniu renesansową przebudowę przeprowadził marszałek koronny i wojewoda krakowski Piotr Kmita. Dziewięć lat później nowymi właścicielami zamku zostali Sancygniowscy, a po nich Giebułtowscy, Chełmscy, Ksiąscy, Dembińscy i Stoińscy. Na przełomie XVIII i XIX wieku zamek został opuszczony i szybko popadł w ruinę. 

Zamek został pobudowany z kamienia i założony na planie prostokąta. Do warowni prowadziła wieża bramna usytuowana w południowej części budowli, wysunięta przed lico murów, niestety nie zachowana do dzisiaj. Do chwili obecnej zachowały się resztki murów zewnętrznych a w niektórych miejscach ze szkarpami. W części zachodniej zachowały się pozostałości pomieszczeń w przyziemiu a od strony dziedzińca znajdują się relikty arkad filarowych.
Zamieszczona poniżej rekonstrukcja zamku w Mokrsku Górnym przedstawia warownię w jej pierwotnym, szestnastowiecznym kształcie. Prawdopodobnie tak wyglądało założenie, zanim następcy Piotra Kmity rozbudowali południowe skrzydło zamku. Najbardziej charakterystyczny element stanowi wysoka, kilkunastometrowa wieża bramna. U podstawy była czworoboczna, natomiast jej górna część miała zwieńczenie ośmioboczne. Dopiero w późniejszych latach po obu stronach wieży dobudowano nowe pomieszczenia mieszkalne, które zatarły nieco jej obronny charakter. Budynek mieszkalny, usytuowany w zachodniej części dziedzińca, miał co najmniej trzy kondygnacje i wraz z zadaszeniem mógł być niewiele niższy od wieży. Prawdopodobnie do zamku prowadził most zwodzony przerzucony nad niewielką, a silnie nawodnioną fosą.


Poniżej zamieszczam rekonstrukcję zamku wg. A. Miłobędzkiego (źródło - Leksykon Zamków w Polsce)

Mokrsko Górne leży ok.30 km. na południowy zachód od Kielc. Jadąc od Jędrzejowa w stronę Chęcin w miejscowości Mnichów na skrzyżowaniu należy skręcić w prawą stronę, jadąc jeszcze kilka kilometrów dotrzemy do celu. Zamek znajduje się w głębi wsi, wśród łąk, ale jest na szczęście widoczny z daleka. Obecnie jest własnością prywatną i prowadzone są prace remontowo - zabezbieczające, dlatego ruiny w chwili obecnej możemy oglądać jedynie z zewnątrz, ale ... można podejść pod same ruiny. Niestety mi się to nie udało, gdyż w tym czasie łąki okalające zamek były bardzo podmokłe. 
Zaledwie ok. 3 km. od Mokrska w pobliskim Sobkowie znajduje się fortalicjum z ruinami pałacu, które szczerze polecam odwiedzić.