ZABYTKI W PŁOCKU - Loża masońska z XIX w.

Tym razem postanowiłem opisać obiekt, troszkę zapomniany, a znajdujący na terenie Szpitala św.Trójcy na ulicy Kościuszki. Widoczny na zdjęciach budynek posiadający charakterystyczny kształt ośmiobocznej wieży z mansardowym dachem, powstał na początku XIX wieku i służył do spotkań płockiej masonerii.  Obiekt potocznie nazywany "grzybkiem", od około roku 2007 do chwili obecnej, pełni funkcję jako przyszpitalny sklepik spożywczy. Dawniej nazywany był również "kaplicą ariańską", gdyż z taką nazwą spotkałem się również na starych pocztówkach.

Obiekt jest własnością spółki Płocki Zakład Opieki Zdrowotnej Sp.Z o.o.

Budynek jest wpisany do rejestru zabytków. Niestety jak można zauważyć, obiekt zaczyna popadać w coraz większą ruinę.  Niestety jak się dowiedziałem, spółki nie stać na gruntowny remont i rewitalizację obiektu.

Obiekt znajduje się na dziedzińcu Szpitala św.Trójcy, przy ulicy Kościuszki 28.

ZABYTKI W PŁOCKU - Spichlerze z XVIII/XIX w.

Spichlerze. Widok od południowego wschodu.

Istniejące w Płocku liczne spichlerze, pochodzące jeszcze z XIV/XV wieku, niestety nie dotrwały do naszych czasów z uwagi na pożary, osuwanie się skarpy do rzeki oraz rozbiórki spowodowane utraceniem pierwotnego ich znaczenia. Znajdujące się na krawędzi wzgórza spichlerze, stanowiły również linię obronną od strony Wisły.

Spichlerze. Widok od południa.

Na skraju skarpy, wzdłuż ulicy Piekarskiej oraz na zachód od kościoła farnego św. Bartłomieja do istniejącej wówczas ulicy Żabowskiej znajdowała się ulica Nadwiślańska, której zabudowę w XV stuleciu tworzyły gotyckie spichlerze. Magazynowano w nich zboże, a następnie przy pomocy długich, drewnianych rynien mieszczących się na pochyłości skarpy, ładowano wprost na statki rzeczne zwane berlinkami. Niestety wielki pożar, który miał miejsce w roku 1545 zniszczył zabudowania znajdujące się na ulicach Nadwiślańskiej, Piekarskiej oraz Dobrzyńskiej. Po odbudowie spichlerzy w XVII stuleciu, niestety w roku 1731 nastąpiła erozja skarpy,

przez co spichlerze uległy zniszczeniu osuwając się wraz z ulicą Nadwiślańską.

Do chwili obecnej zachowały się jedynie dwa spichlerze pobudowane na przełomie XVIII i XIX stulecia. Znajdują się również pozostałości przyziemia trzeciego, w którym w kondygnacji piwnicznej mieścił się przez pewien czas bar noszący nazwę "Słoneczko". Niestety ze względu na pogarszający się stan techniczny, spichlerz został jednak rozebrany.

Obecnie w jednym z odrestaurowanych obiektów znajduje się Dział Etnograficzny Muzeum Mazowieckiego w Płocku, w którym zgromadzone zostały zbiory sztuki ludowej z terenu Mazowsza oraz kolekcje sztuki orientalnej. Możemy również zobaczyć wystawę poświęconą twórczości malarza i rzeźbiarza Bolesława Biegasa. Natomiast w drugim spichlerzu mieści się Archiwum Państwowe.

Spichlerz. Dział Etnograficzny Muzeum Mazowieckiego w Płocku

Spichlerz , obecnie Archiwum Państwowe

Spichlerze. Widok od zachodu.

Spichlerze znajdują się przy ulicy Kazimierza Wielkiego 9b (Archiwum Państwowe) oraz 11b (Muzeum Mazowieckie. Dział Etnograficzny).

Bibliografia:

* Płock i okolice. Michał Jachnis. Wydawnictwo - Sport i Turystyka. Warszawa 1959.

* Płock. Przewodnik po Płocku. Płocki Instytut Wydawniczy. Płock 2011.

* Dziesięć Wieków Płocka. Płockie Towarzystwo Naukowe. Płock 1969.

ZABYTKI W PŁOCKU - Kościół p.w. św. Benedykta.

Widok od południowego zachodu.

Obecna świątynia została wzniesiona w stylu neogotyckim pod koniec XIX stulecia przez ks. kanonika Piotra Dzieniakowskiego, według projektu Edwarda Cichockiego. Powstała na miejscu wcześniejszej drewnianej, która została rozebrana, a materiał przeznaczony na budowę plebani. Konsekracji kościoła dokonał 7 września 1902 roku arcybiskup warszawski Wincenty Chościak Popiel. W czasie II wojny światowej świątynia została zamieniona na magazyny. Podczas odwrotu wojsk niemieckich w styczniu 1945 roku kościół został zniszczony i podpalony. Na szczęście już w lipcu roku 1945, dzięki nowemu proboszczowi ks. Aleksandrowi Strużyńskiemu obiekt zostaje szybko odbudowany. Zewnętrzny wygląd kościoła przypomina bryłę pierwotną, jedynie wnętrze uległo dużym przeobrażeniom, stylistycznie nawiązując do cech architektury romańskiej.

Widok od południowego wschodu.

Widok od południa.

Widok od zachodu.

Kościół zbudowany jest w typie bazylikowym, na planie krzyża łacińskiego. Jest czteronawowy, posiadający w północno - wschodnim narożu czworoboczną wieżę dzwonniczą oraz w części południowej nawy głównej, po stronie zachodniej niedużych rozmiarów wieżyczkę z sygnaturką. Fasadę kościoła zdobi wysunięty portyk z portalem wejściowym wspartym na kolumienkach w stylu romańskim.

Widoczna fasada kościoła z głównym wejściem.

Portal wejściowy.

Nad portykiem znajduje się okrągłe okno w rodzaju rozety, nad którym w niszy mieści się figura patrona świątyni św. Benedykta, wykonanego z białego kamienia, trzymającego księgę i pastorał opacki, a u jego stóp widzimy aniołka z księgą oraz po prawej stronie ptaka.

Jako ciekawostkę dodam, że (podczas obchodów 1000 - lecia chrztu Polski, które odbyły się w Płockiej katedrze), na tutejszej plebanii nocował Arcybiskup Karol Wojtyła, który również w kościele 13 XI odprawił msze świętą i wygłosił kazanie. Z tej okazji na fasadzie plebani oraz w świątyni przy ambonie, znajdują się tablice pamiątkowe poświęcone wizycie abp Karola Wojtyły - późniejszego papieża Jana Pawła II.

Widoczna ambona projektu ks. Adama Skałbani z tablicą pamiątkową.

Widok od wschodu, od strony plebanii.

Niedaleko kościoła przy ulicy Krakówka, dawnym trakcie do Krakowa, znajduje się ciekawie położony krajobrazowo cmentarz parafialny, założony w obecnym miejscu w końcu XIX stulecia. Najstarszym grobowcem znajdującym się w nekropolii jest grób zasłużonego dla Płocka i okolic Jana Marka Lajourdie (1797 - 1881) - inżyniera, hydrologa i twórcy pierwszego w Płocku mostu łyżwowego, powstałego w roku 1838.
Kościół znajduje się przy ulicy Dobrzykowskiej 2.

ZABYTKI W PŁOCKU - "Dom pod Trąbami".

"Dom pod trąbami" będący dawniej kanonią jest prawdopodobnie najstarszym w mieście świeckim budynkiem, pochodzącym z XIV wieku. Budynek przylegał bezpośrednio szczytem do Bramy Wyszogrodzkiej, jednej z trzech bram wjazdowych do miasta o czym świadczą potężne mury oraz masywne przypory. Obiekt był wielokrotnie przebudowywany i restaurowany, nosząc cechy barokowe a następnie neoklasycystyczne. Relikty gotyckie w budynku widoczne są tylko wewnątrz, zwłaszcza jako sklepienia kondygnacji podziemnych i częściowo parterowych.

Widok od południowego zachodu.

Z budynkiem wiąże się również historia pobytu w Płocku księcia Karola Stanisława Radziwiłła. Na pamiątkę uczczenia jego pobytu w tym domu, szczyt budynku od ulicy Mostowej został ozdobiony herbem Radziwiłłów.

Elewacja południowa z widocznym herbem.

Przed budynkiem znajduje się również pomnik biskupa Leona Wetmańskiego, zamordowanego przez hitlerowców w 1941 roku w obozie w Działdowie. Autorem monumentu jest prof. Gustaw Zemła, który w Płocku zaprojektował także pomnik Władysława Broniewskiego, abpa. Antoniego Juliana Nowowiejskiego oraz Jana Pawła II.

Dawna kanonia znajduje się przy ulicy Mostowej 1.

ZABYTKI W PŁOCKU - Kamienica klasycystyczna z XIX w.

Budowę klasycystycznej kamienicy znajdującej się na rogu Placu Narutowicza i ulicy Tumskiej, zapoczątkował w roku 1834 znany płocki drukarz Karol Kulig (1799 - 1832).

Kamienica od początku swojego istnienia miała najwyraźniej pełnić rolę apteki, gdyż po śmierci Kuliga, nowy właściciel przeznaczył parter budynku właśnie na aptekę. Dotrwała ona do chwili obecnej i jest najstarszą z istniejących oraz działających nieprzerwanie na terenie Płocka. Natomiast w drugiej części budynku, jak tylko sięgam pamięcią, od Placu Narutowicza z lewej strony kamienicy, swoją siedzibę miała księgarnia Klubu Międzynarodowej Prasy i Książki, potem mieścił się tu Empik, a następnie księgarnia - Skarbnica Płocka. Obecnie niestety, ta część kamienicy jest niewykorzystana.

Widok od południa.

W trójkątnym tympanonie umieszczona jest czara z wężami, symbol farmacji oraz data ukończenia budowy kamienicy.

Kamienica znajduje się przy Placu Narutowicza nr.5.

ZABYTKI W PŁOCKU - Budynek dawnej poczty.

Naprzeciwko domu Władysława Broniewskiego znajduje się parterowy budynek z mieszkalnym poddaszem, którego początki istnienia datowane są podobno na XVII i XVIII wiek. To w nim  znajdowała się pierwsza siedziba płockiej poczty. Budynek pełnił swoje funkcje do roku 1829, kiedy to siedziba poczty została przeniesiona do nowo pobudowanego budynku przy skrzyżowaniu obecnych ulic Sienkiewicza i I Maja. Prawdopodobnie obiekt jest również najstarszym "Domem Pocztowym" na Mazowszu.

 Budynek znajduje się przy ulicy Kościuszki 13.

ZABYTKI W PŁOCKU - Kamienica z 1806 r.

Widok od południowego - zachodu.

Na początku ulicy Kościuszki znajduje się kamienica, która została wzniesiona w 1806 roku, należąca do budowniczego województwa płockiego Ludwika Mahna. Ze względu na swoją półokrągłą frontową niszę na wysokości piętra, podobną do warszawskiej "dziekanki", zwana była popularnie "płocką dziekanką".

Nisza w elewacji południowej.

W budynku odbywały się spotkania płockich masonów, a po likwidacji lóż masońskich w roku 1821, dziekanka była miejscem działalności tzw. Resursy Obywatelskiej, która z przerwami istniała do II wojny światowej. W latach 1828 -1881 kamienica należała do P. Kuliga, a następnie do rodziny Lewensteinów, którzy prowadzili w budynku skład win i towarów kolonialnych aż do roku 1860. Następnie w obiekcie została uruchomiona restauracja, znana pod nazwą "Restauracja pod Strzechą", która działała przez wiele lat także po wojnie. Niestety przez ostatnie kilkanaście lat, jak dobrze pamiętam, obiekt nie był zamieszkany. Obecnie nadal jest opuszczony i popada w ruinę.

Widok od podwórza.

Kamienica znajduje się przy ulicy Kościuszki 1.

ZABYTKI W PŁOCKU - Kościół p.w. św. Jana Chrzciciela.

Pierwszy kościół p.w. św. Jana Chrzciciela powstał w roku 1756 i był obiektem drewnianym. 

Świątynia została wybudowana dla Zgromadzenia Ojców Reformatów (Franciszkanów) sprowadzonych do Płocka staraniem bp. sufragana włocławskiego F.Kanigowskiego. Fundatorką świątyni była m.in. Marianna Lasocka, córka podkomorzego Stefana Żuławskiego, która podarowała zakonnikom tereny folwarku rodziny Krasińskich. Już w dwa lata później, podjęto decyzję o budowie nowego, już murowanego kościoła w stylu późnego baroku, którego budowa trwała trzynaście lat. Aktu konsekracji kościoła dnia 14 czerwca 1789 roku dokonał sufragan płocki Wojciech Gadomski.

Widok od północnego - wschodu.

W latach 1773 - 1777 wzniesiony został również budynek klasztorny, najpierw drewniany, później murowany. W 1805 roku decyzją władz pruskich klasztor został zamieniony na szpital. W roku 1864 nastąpiła kasata zgromadzenia z powodu czynnego udziału zakonników w powstaniu styczniowym, a w budynkach klasztornych urządzono seminarium duchowne. W czasie II wojny światowej kościół i klasztor zostały zajęte przez oddziały SS, które urządziły w nich magazyny, co spowodowało, że znaczna część wyposażenia świątyni uległa wówczas poważnym zniszczeniom.

Od roku 1973 do dnia dzisiejszego, świątynia pełni rolę kościoła parafialnego.

Widok na fasadę świątyni.

Pierwotnie w elewacji frontowej przez wiele lat znajdowały się drewniane rzeźby św. Piotra i Pawła, które uległy zniszczeniu podczas II wojny światowej. Po wojnie zastąpione zostały identycznymi rzeźbami wykonanymi z piaskowca.

 

Wnętrze kościoła. Ołtarz główny.

  Znajdujący się na skwerze przed kościołem pomnik - popiersie abpa. Antoniego Juliana Nowowiejskiego , autorstwa profesora Gustawa Zemły, poświęcił 7 czerwca 1991 roku podczas wizyty w Płocku papież Jan Paweł II.

Wewnątrz kościoła zachowało się również pierwotne wyposażenie m.in. ołtarze, konfesjonały i ambona pochodzące z lat 70 - tych XVIII stulecia.
Kościół poreformacki znajduje się przy ulicy abpa. A. J. Nowowiejskiego.

ZABYTKI W PŁOCKU - Kamienica "Dom pod Opatrznością"

Jednopiętrowa, klasycystyczna kamienica z mieszkalnym poddaszem została wzniesiona w latach 1828 - 1832 dla radnego Jana Lisieckiego według projektu znanego architekta Jakuba Kubickiego. 
 

Fasada główna. Widok od wschodu..

Budynek ze względu na dekorację tympanonu, w którym znajdują się dwie płaskorzeźby przedstawiające postacie kobiet i biblijne "oko opatrzności", zwany jest "Domem pod Opatrznością". Kamienica posiada dwa frontony. Główny, bardziej ozdobny znajduje się od strony wschodniej, czyli od placu Narutowicza oraz drugi skromniejszy, od ulicy Grodzkiej. W XIX wieku i na początku XX , obiekt pełnił funkcje mieszkalne, a jego część parterowa od ul. Grodzkiej - handlowe. 

W styczniu 1930 roku właścicielem budynku zostało Towarzystwo Naukowe Płockie, które miało przeznaczyć obiekt na muzeum. Funkcję muzeum budynek pełnił aż do roku 1976, kiedy to przeniesiono do niego Bibliotekę im. Zielińskich Towarzystwa Naukowego Płockiego. Biblioteka posiada cenne zbiory, które zawierają liczne starodruki jak np. dzieło Mikołaja Kopernika z 1543 roku pt."O obrotach sfer niebieskich" oraz jedyną w kraju kolekcję 80 grafik Goi.

 Kamienica znajduje się przy placu Narutowicza 2.

ZABYTKI W PŁOCKU - Dom z XIX w.

Przy skrzyżowaniu ulicy Kościuszki i placu Obrońców Warszawy znajduje się budynek dawnego zajazdu, przebudowany w 1803 roku na miejscu dawnej oberży o rodowodzie XVIII - wiecznym. Powtórnie był przebudowany w okresie międzywojennym w latach 1922 - 1927. Dom ma charakter klasycystycznego dworku z dwukolumnowym ganeczkiem. Odbywały się w nim zebrania pierwszej w Płocku pruskiej loży masońskiej. W roku 1831 właścicielem budynku został Jan Nepomucen Hubryk, który prowadził w nim zajazd i cukiernię.

Elewacja frontowa budynku. Widok od południa.

W okresie międzywojennym w budynku znajdowała się apteka Powszechnej Kasy Chorych, Płockie Stowarzyszenie Spółdzielców, hurtownia tytoniowa Szczepana Praszkiewicza, owocarnia Stanisława Drajkowskiego oraz magazyn konfekcji damskiej, którego właścicielem był Antoni Pytel. W tym też okresie zajazd i sąsiednie kamienice były w posiadaniu Zgromadzenia Sióstr św. Wincentego a'Paulo. Po zakończeniu II wojny światowej obiekt zajmowały różne organizacje młodzieżowe skupione w Federacji Socjalistycznych Związków Młodzieży Polskiej. Po roku 1981 dom pełnił również funkcje mieszkalne, handlowe oraz oświatowe. Po roku 2000 mieściło się w nim Centrum Języków Obcych. Obecnie w zabytkowym budynku mieści się kancelaria adwokacka.

Widok od południowego - wschodu.

Dom znajduje się przy ulicy Kościuszki 9.

ZABYTKI W PŁOCKU - Wieża Ciśnień.

Wieża ciśnień. Widok od zachodu.

Neogotycka wieża ciśnień została wzniesiona w roku 1892 i dała początek wodociągom miejskim w Płocku. Jednocześnie wybudowano nad Wisłą stację pomp i filtrów. Pierwsze wodociągi w Płocku funkcjonowały znacznie wcześniej, bo już w XVI wieku. W 1498 roku król Jan Olbracht zezwolił miastu na budowę wodociągów, ale niestety ze względu na brak funduszy, inwestycja się przeciągała. Dopiero w roku 1534 przystąpiono do realizacji zamierzenia. Wodociągi funkcjonowały przynajmniej do 1560 roku, o czym świadczą zapiski o pobieraniu czunszu za wodę. Jako ciekawostkę dodam, że wodę czerpano wówczas nie z Wisły, ale z rzeczki Brzeźnicy, przy czym zamierzenie było technicznie bardzo trudne, gdyż róznica poziomów rzeczki Brzeźnicy i Starego Rynku stanowi kilkadziesiąt metrów.

Widok od południa.

Podczas I wojny swiatowej ostatnie piętro wieży zostało uszkodzone przez niemiecki ostrzał artyleryjski. Natomiast przed rokiem  1939 obiekt zaczął tracić na znaczeniu i został wykorzystywany do celów mieszkalnych. W latach 60. XX stulecia został rozebrany zbiornik na wodę i od tego czasu wieża pełniła różne funkcje. W latach 90. ubiegłego wieku była opuszczona, dopiero w roku 2011 właściciel wieży - Wodociągi Płockie zaczęły remont obiektu. Budowla zyskała taras kawiarniany przykryty poliwęglanowym, przezroczystym materiałem z windą dla niepełnosprawnych oraz usytuowany na szczycie wieży punkt widokowy przykryty szklaną kopułą, skąd odwiedzający mogą podziwiać panoramę miasta i rzekę Wisłę. Obecnie w pięciopiętrowym, ośmiobocznym zabytku mieści się kawiarnio - restauracja "Wieża Ciśnień".

Widok od zachodu.

Widok od wschodu.

Wieża ciśnień znajduje się przy ulicy Warszawskiej 26.