ŚWIĘTY KRZYŻ - Opactwo Benedyktyńskie z XII w. (woj.świętokrzyskie, pow. kielecki, gm.Bieliny)

Kościół i klasztor na Świętym Krzyżu.

Święty Krzyż jest miejscem kultu religijnego związanym z przechowywanymi w klasztorze relikwiami Drzewa Krzyża Świętego. Według legendy, relikwie zostały przywiezione do Polski przez węgierskiego królewicza Emeryka, który otrzymał je od ojca, aby miały one go strzec w podróży. Królewicz będąc w gościnie na dworze Bolesława Chrobrego, wybrał się na polowanie. Wtedy ukazał mu się duży jeleń, za którym zaczął podążać, jednocześnie oddalając się od swojego orszaku. W chwili, gdy królewicz miał zabić jelenia, zauważył między rogami świecący blaskiem podwójny krzyż benedyktyński. Wtedy księciu ukazał się anioł, który wskazał mu drogę do budowanego właśnie klasztoru i nakazał tam złożyć relikwie Świętego Krzyża. Od tego momentu do klasztoru zaczęły przybywać wycieczki. Od relikwii Krzyża Świętego, klasztor a następnie Łysiec i całe góry zaczęto określać świętokrzyskimi. Relikwie Świętego Krzyża przechowywane są obecnie we współczesnym tabernakulum umieszczonym w marmurowym XVII wiecznym ołtarzu.

Popiersie św. Emeryka oraz tablice pamiątkowe (także w języku węgierskim).

Święty Krzyż jest drugim pod względem wysokości szczytem Gór Świętokrzyskich, określanym również mianem Łysej Góry oraz Łyścem. W czasach pogańskich był on miejscem obrzędów religijnych, po których zachowały się kultowe wały kamienne o długości ok. 1,5 km.
pochodzące z VIII - X wieku.

Elewacja wschodnia kościoła.

Widoczna brama wschodnia pochodząca z XVII w. oraz dzwonnica z XVI w.

Brama wejściowa wschodnia.

Pierwszy klasztor na Łysej Górze zbudowany został za panowania Bolesława Chrobrego prawdopodobnie w 1006 roku. Obecnie historycy skłonni są przesunąć tę datę prawie o wiek, do roku 1103, do czasów Bolesława Krzywoustego, który wzniósł tu jednonawowy romański kościółek. Z tego okresu zachowały się fragmenty muru w północnej ścianie obecnej świątyni.  Zachowało się także ościeże okienne, umieszczone na wysokości około 6 m od poziomu posadzki. Klasztor był wielokrotnie palony i rabowany przez Tatarów i Litwinów, przez co brak jest obszernej wiedzy na temat początków klasztoru.
Obecny kościół klasztorny został wybudowany w latach 1781 - 1806 i utrzymany jest w stylu barokowo - klasycystycznym.
W ołtarzu głównym znajduje się siedem obrazów autorstwa Franciszka Smuglewicza, malarza na dworze króla polskiego Augusta Poniatowskiego, wykonanych około roku 1806 i nawiązujących do historii benedyktyńskiego zakonu. Opactwo benedyktyńskie skasowane zostało w 1818 roku.  Od roku 1884, aż do II wojny światowej znajdowało się tu ciężkie więzienie, natomiast w czasie trwania wojny obóz dla jeńców rosyjskich.
Na terenie klasztoru można także zwiedzić muzeum misyjne Misjonarzy Oblatów, gdzie zgromadzone są eksponaty z misji zagranicznych, natomiast w zachodnim skrzydle klasztoru znajduje się Muzeum Przyrodniczo - Leśne Świętokrzyskiego Parku Narodowego.

W drodze do kościoła i klasztoru.

Zdjęcia wykonałem w sierpniu 2014 roku, kiedy trwała jeszcze budowa wieży kościelnej, która została zburzona przez wojska austriackie 13 października 1914 roku.

Krużganki zostały ufundowane w XV wieku przez Kazimierza Jagiellończyka oraz Zbigniewa Oleśnickiego. Na zwornikach widoczne są herby dobrodziejów klasztoru. Na ścianach zostały odsłonięte fragmenty dawnych murów romańskich oraz gotyckich. Z okresu romańskiego zachował się niestety tylko fragment ściany północnej od strony krużganka o długości ok. 18 m.

Krużganki.

Panorama Świętego Krzyża.

Widok z platformy widokowej, która znajduje się przy drodze prowadzącej na szczyt wzgórza. Możemy z niej podziwiać skalne rumowiska - gołoborza oraz okolicę.

Sanktuarium na Świętym Krzyżu znajduje się ok. 30 km.na wschód od Kielc.

INOWŁÓDZ - Kościół romański (woj.łódzkie, pow. tomaszowski)

Widok od południowego - wschodu.

Romański kościółek p.w. św. Idziego został wybudowany na przełomie XI i XII wieku z inicjatywy księcia Władysława Hermana, jako wotum dziękczynne za narodziny długo oczekiwanego potomka - Bolesława, zwanego później  Krzywoustym.

Widok od południowego - zachodu.

Na tarasie widokowym przy kościółku, znajduje się pomnik Władysława Hermana wraz z synem Bolesławem.

Kościół jest jednonawowy, posiadający od strony wschodniej półkolistą absydę, natomiast od zachodu okrągłą wieżę. Świątynia posiada również od strony północnej zakrystię, która została dobudowana w okresie późniejszym.

Strona wschodnia świątyni z widoczną absydą.

Kamienny krzyż umieszczony w ścianie apsydy.

Ściana wschodnia zakrystii.

  

Widoczne biforia zdobiące wieżę.

Romańska świątynia do roku 1520 była jedynym kościołem w Inowłodzu. Wtedy w miasteczku został wybudowany drugi kościół p.w. św.Michała Archanioła. W ten sposób kościółek romański przestał sprawować rolę kościoła parafialnego, przez co opustoszał. 
Pod koniec XIX stulecia obiekt zaczął popadać w ruinę. Przed wybuchem I wojny światowej został poddany odrestaurowaniu, lecz poprzez działania wojenne ponownie popadł w ruinę. Generalnej konserwacji i rekonstrukcji dokonano w latach 1936 - 1938, której inicjatorem był ówczesny prezydent RP Ignacy Mościcki. Podczas II wojny światowej zniszczeniu uległa wieża kościelna, która po zakończeniu wojny została odbudowana. Kolejne remonty świątynia przeszła jeszcze w roku 2001 oraz 2010.

Panorama kościółka widoczna z wieży zamkowej.

Na poniższym zdjęciu widzimy wejście do kościółka oraz kamienną chrzcielnicę pochodzącą prawdopodobnie z XIV wieku.

Ołtarz główny.

Widok na emporę.

Kościół św. Idziego w Inowłodzu możemy zaliczyć do  najstarszych murowanych kościołów i ciekawszych zabytków architektury romańskiej w Polsce. Dzięki pięknemu umiejscowieniu świątyni na wzgórzu, możemy z tarasu widokowego podziwiać miasteczko, ruiny zamku królewskiego oraz panoramę doliny Pilicy.
Kościółek znajduje się przy placu Kazimierza Wielkiego 12.

ROKICIE - Kościół romański z XIII w.(woj.mazowieckie, pow.płocki, gm.Brudzeń Duży)

Kościółek późnoromański z XIII w.

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Piotra i Pawła został zbudowany na początku XIII wieku i należy on do rzadkich pomników stylu romańskiego. Mimo licznych remontów styl świątyni do dnia dzisiejszego nie uległ zmianie.

Kościółek oraz dom katechetyczny. Widok od północnego - wschodu.

Wejście główne.

Elewacja wschodnia.

Według utrzymującej się legendy, kościół w Rokiciu został zbudowany za pieniądze pochodzące ze sprzedaży koni. Podobno na wzgórzu miały gromadzić się liczne stada dzikich koni, które wyłapywano i sprzedawano, a pieniądze przeznaczano na budowę kościoła. Stąd wywodzi się nazwa "Kobyli Kościół".

Widok od południowego - wschodu.

Fragment elewacji południowej.

Wewnątrz kościoła znajduje się złocony ołtarz w stylu barokowym oraz chrzcielnica z XVII wieku. Pod stopniami ołtarza znajduje się kamienna płyta  zamykająca grób Stanisława Myśliborskiego, cześnika Dobrzyńskiego zmarłego w 1569 roku. 

Na ścianach zewnątrz kościoła znajdują się półkoliste wgłębienia. Prawdopodobnie są to ślady powstałe podczas wzniecania ognia w Wielką Sobotę za pomocą świdra ogniowego. Zwyczaj ten występował w okresie od XVI do XVIII wieku. Badania terenowe wskazują również na związek wgłębień z nieistniejącym cmentarzem przykościelnym. Cmentarz przykościelny istniał do roku 1790. Na cegiełkach wgłębieniami zaznaczano pochowanych tu zmarłych, a różnego rodzaju znaki w kształcie krzyża, jodełki, pługa, jako chłopskie znaki tożsamości są prymitywnymi epitafiami. 

Na cegłach istnieją również wydrapane imiona i nazwiska, najstarsze jest z 1647 roku. Są to znaki jakie pozostawili po sobie odwiedzający to miejsce.

Kamienne ogrodzenie kościoła nawiązujące do okresu średniowiecza oraz stojący obok kościoła dom katechetyczny zostały zbudowane w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia. 

Kościółek znajduje się przy drodze wojewódzkiej nr.562 między Płockiem a Dobrzyniem nad Wisłą. Obiekt oddalony jest od Płocka o 19 km. Klimatyczny i unikalny obiekt, do którego warto zajrzeć...

OPATÓW - Kolegiata z XII w. (woj.świętokrzyskie, pow. opatowski)

Kolegiata św. Marcina.

Kolegiata św.Marcina powstała w I połowie XII wieku z fundacji książęcej, prawdopodobnie przez Bolesława Krzywoustego lub jego syna Henryka Sandomierskiego. Została zbudowana w formie bazylikowej, zgodnie z założeniami architektury romańskiej, na planie krzyża łacińskiego, który tworzą: prezbiterium i nawa główna oraz przylegające nawy boczne stanowiące pionową belkę krzyża, zaś transept - ramię krzyża. Świątynia została wymurowana z kamienia wydobywanego z pobliskich kamieniołomów czyli z piaskowca krzemieniastego. Do dziś zachowało się wiele romańskich cech, jak biforia (podwójne okna) w południowej wieży czy fragmenty portalu.

Wieża południowa i widoczne biforia.

Poniższe dwa zdjęcia przedstawiają główne wejście, które znajduje się od zachodu przez oryginalny portal romański z osadzonym w nim obecnie XIV- wiecznym portalem gotyckim.

   

Od południa świątynia posiada XII - XIII -wieczną przybudówkę natomiast od północy XV- XVI -wieczną.

Obecne wejście główne od strony południowej.

Kruchta  północna.

Prawdopodobnie kolegiata od początku była siedzibą kapituły kolegiackiej, zaś od XV wieku również parafii Świętego Marcina Biskupa. Przejściowo, bo od XIII wieku do początku XVI wieku, kolegiata podlegała jurysdykcji Biskupów Lubuskich. Kiedy świątynia wraz z Opatowem została własnością Kanclerza Wielkiego Koronnego Krzysztofa Szydłowieckiego, została przez niego odbudowana i znacznie przekształcona. Trwałym śladem obecności Kanclerza w Opatowie jest jego nagrobek w północnym ramieniu transeptu z unikatową tablicą "Lament Opatowski" oraz nagrobki jego potomstwa. Kolejne odnowienie, które pociągnęło za sobą wprowadzenie elementów barokowych nastąpiło w XVIII wieku. Ostatnia renowacja ukończona przez Ks. Prałata Dr.Michała Spocińskiego, zachowała wszystkie zastane elementy, oraz wniosła wzbogacenie przez otwarcie Kaplicy Adoracji Najświętszego Sakramentu oraz dodatkowo ogrzewanie podłogowe całej świątyni.

Ołtarz główny.

Późnogotyckie sklepienie sieciowe nawy głównej.

Kapitularz, który mieści się w południowo - zachodnim narożu, posiada najcenniejsze malowidło w kolegiacie, gotycką polichromię przedstawiającą scenę ukrzyżowania Chrystusa z XV wieku.

Na zachodnim krańcu nawy głównej znajduje się drewniany, późnobarokowy z około roku 1730 chór muzyczny. Wsparty na czterech profilowanych słupach, z wygiętym, również bogato profilowanym i zdobionym parapetem, który kryje podwójny prospekt organowy. Instrument wykonany został w 1746 roku. Podchórze przykryte zostało wczesnorenesansowym z pierwszej połowy XVI wieku, pięknym kasetonowym stropem.

Wejście na chór, niegdyś z północnej wieży, obecnie prowadzi krętymi żelaznymi schodami z zachodniego przęsła nawy północnej.

Wejście na chór.

Chór i organy.

Do najstarszych elementów wyposażenia kolegiaty możemy zaliczyć: portal północny (z przybudówki północnej do nawy bocznej), kropielnica w kształcie kielicha u wejścia głównego, gotycki krzyż z XIV - XV wieku (na filarze naprzeciw ołtarza Matki Bożej) oraz chór muzyczny ze stropem kasetonowym. Na uwagę również zasługują renesansowy obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus i Janem Chrzcicielem, barokowe ołtarze, konfesjonały, stalle kanonickie z ok.1730 roku i ławki w nawie głównej oraz rokokowa ambona.                                              

Ambona z XVIII w.

Furta. Strona wschodnia.

Fragment ogrodzenia kolegiaty. Strona wschodnia.

Kolegiata posiada trzy apsydy umieszczone po stronie wschodniej, które również w znacznym stopniu zostały przemurowane. Podobno każda z nich miała trzy okna. Obecnie apsyda południowa ma tylko jedno okno, znaczna jej część została zastąpiona współczesnymi ciosami kamieni i była poddawana wcześniejszym naprawom. Natomiast w apsydzie północnej ramienia transeptu znajdują się dwa okna, w tym jedno z wykutą datą "1547"na ościeżu otworu okiennego.

Apsyda północna.

Mimo licznych przeróbek kolegiata zachowała bardzo wiele pierwotnych romańskich cech i jest uważana za jeden z najciekawszych przykładów architektury romańskiej w województwie świętokrzyskim.

Widok z rynku.

Opatowska kolegiata znajduje się na ul. "Grota" Roweckiego 8, przy drodze krajowej nr.74.  
Naprawdę warto tu zajrzeć.