RAWA MAZOWIECKA - Pozostałości Zamku Książąt Mazowieckich z XIV w.(woj.łódzkie, pow.rawski)

Ruiny zamku widoczne od strony wschodniej.

Zamek został wzniesiony w II połowie XIV wieku jako najbardziej wysunięta na południowy - zachód warownia Mazowsza. Usytuowany w bagnistych widłach rzek Rawki i Rylki, znajdował się na ważnym szlaku handlowym z Pomorza na Ruś. Pełnił rolę drugiej obok Płocka, a okresowo również samodzielnej rezydencji książąt mazowieckich: Siemowita III, IV, V oraz Władysława I i II. Po wcieleniu Mazowsza do Korony, zamek stał się siedzibą starosty królewskiego i ośrodkiem administracji lokalnej. 

Widok od zachodu.

W czasie pożaru w roku 1507 zostaje spalony, ale już w pierwszej ćwierci XVI wieku zostaje odbudowany. W obliczu rozwoju sztuki wojennej zamek utracił znaczenie warowni trudnej do zdobycia i stał się miejscem odosobnienia dla znamienitszych więźniów. Między innymi więziono w Rawie Krzysztofa Meklemburskiego- arcybiskupa Rygi, Karola Gyllenhiema - syna króla Szwecji Karola IX, Jakuba Pontusa de la Gardie - wodza szwedzkiego, Iwana Podkowę - samozwańczego hospodara mołdawskiego. Za sprawą króla Zygmunta Augusta od 1563 roku na zamku składany był i przechowywany podatek kwarciany, odbierany ze starostw i królewszczyzn a przeznaczony na wojsko koronne.

Widoczny wykusz na wieży.

Niestety od XVII wieku zamek chylił się ku ruinie, którego zniszczenie zapoczątkowały wojska szwedzkie. Częściowa odbudowa w latach 1766 - 1789 przez starostę rawskiego Franciszka Lanckorońskiego nie powstrzymała procesu upadku. Celowe jego zniszczenie, zapoczątkowane w 1794 roku w czasie wojny polsko - rosyjskiej, kontynuowali Prusacy władający miastem w latach 1795 - 1806. Jedynie pozostawiona w całości wieża uległa zniszczeniu dopiero w skutek uderzenia pioruna w 1859 roku. Po II wojnie światowej rozpoczęto prace konserwatorskie.

Poniżej zamieszczam plan zamku.

1. Wieża bramna
2. Budynek południowo - wschodni
3. Wieża ośmioboczna
4. Dziedziniec zamkowy
5. Pałac mieszkalno - reprezentacyjny
                                           
                  

Widoczne fundamenty wieży bramnej.

Relikty zabudowań budynku mieszkalno - reprezentacyjnego.

W latach 1954 -1958 zrekonstruowano ośmioboczną basztę, fragment murów kurtynowych oraz odsłonięto zarys fundamentów. Zamek w Rawie jest w Polsce jednym z przykładów typu regularnego z narożną wieżą. Niemal kwadratowe założenie (66 m -64 m) składało się z obwodu warownego, dziedzińca i nieobronnych zabudowań mieszkalnych. Wielka ośmioboczna wieża była włączona w obwód obronny założenia i wysunięta częściowo poza obręb murów, oprócz obrony wjazdu służyła za mieszkanie i więzienie. Wejście do niej prowadziło bezpośrednio z korony murów obwodowych dochodzących do wysokości 10 metrów. 

Zachodni odcinek zachowanego muru z gankiem dla straży.

Bramę chroniło przedbramię - wysunięty na zewnątrz czworoboczny budynek bramny oraz most zwodzony. Przeciwległą wjazdowi stronę dziedzińca zajmował długi okazały pałac mieszkalno - reprezentacyjny, wzorowany na budynkach warowni zakonnych i biskupich zakonu krzyżackiego. Pomieszczenia były dostępne prawdopodobnie z drewnianego ganku biegnącego wzdłuż elewacji.
                                           
 

Makieta zamku.

Ekspozycje wewnątrz wieży.

                                                                              

 

Niestety do chwili obecnej z zamku pozostał tylko pełny obwód murów, zrekonstruowana ośmioboczna wieża z wykuszem oraz zachodni fragment muru, którego górne partie posiadają ganek dla straży, kryty daszkiem. 

Będąc na zamku w 2009 roku w wieży znajdowała się niewielka ekspozycja poświęcona historii miasta i warowni. Wstęp na teren ruin jest całoroczny i bezpłatny, jedynie wejście do wieży za odpłatnością. 

CZERWIŃSK nad WISŁĄ - Kościół romański z XII w.(woj.mazowieckie, pow.płoński)

Kościół romański  z XII w.

Kościół  pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie pochodzi z XII wieku i uznawany jest za cenny zabytek architektury romańskiej, którego też wielokrotne przebudowy  spowodowały dodanie mu elementów gotyckich i barokowych. Fundatorem romańskiej świątyni i klasztoru był biskup płocki Aleksander z Mallone oraz książęta: Bolesław Kędzierzawy i Henryk Sandomierski. Papież Hadrian IV bullą z 18 kwietnia 1155 roku przyjmuje klasztor Najświętszej Marii Panny w Czerwińsku pod opiekę Stolicy Apostolskiej i potwierdza jego posiadłości. Klasztor założono dla Kanoników Regularnych sprowadzonych najprawdopodobniej z Liege, z opactwa św. Idziego.

Pod koniec  XVI wieku opactwo czerwińskie było jedną z najbogatszych instytucji kościelnych na Mazowszu. Do Czerwińska, głównie z racji istnienia tu opactwa, przybywali przedstawiciele władz duchownych oraz świeckich. Ich orszaki zatrzymywały się w okolicy, co nie pozostało bez wpływu na sytuację materialną mieszkającej wokół ludności. Przebywali tu przedstawiciele duchowieństwa, m.in. legaci papiescy oraz władcy świeccy- książęta mazowieccy i królowie polscy. W 1361 przebywał tu król Kazimierz Wielki oraz Władysław Jagiełło, który trzykrotnie odwiedzał Czerwińsk. Wszystkie jego pobyty związane były z toczącym się konfliktem z Państwem Zakonnym. Czerwińsk  był również miejscem, gdzie w dniach 2- 3 lipca 1410 roku polskie wojska przeprawiały się przez Wisłę. Wtedy to po raz pierwszy w naszej historii został wykorzystany most pontonowy, zbudowany w tym celu pod Kozienicami i spławiony w dół Wisły.
                                                                               
                                                                                   

Główne wejście do Bazyliki.

17 kwietnia 1819 roku arcybiskup warszawski Franciszek Skarbek Malczewski podjął decyzję o kasacie klasztoru. Proboszczem przy klasztornym kościele pozostał kanonik Onufry Barcikowski, który zmarł w 1833 roku. Był to ostatni kanonik związany z Czerwińskiem w 750- letnich dziejach opactwa. Po jego śmierci klasztor objęły siostry norbertanki, które w roku 1902 opuściły klasztor.

W głębi ołtarz główny z ok. 1630 roku.

Od roku 1902 do czasu pojawienia się Salezjanów w 1923 roku klasztor pełnił funkcję kościoła parafialnego. W czasie II wojny światowej cały klasztor i plebanię zajęli Niemcy, pozostawiając salezjanom tylko kilka pomieszczeń. Część wyposażenia kościoła zrabowali Niemcy a resztę zniszczyli wkraczający do Czerwińska żołnierze sowieccy.

W XVII - wiecznym ołtarzu głównym  znajduje się obraz Matki Bożej Pocieszenia, Królowej Mazowsza. Namalowany został w 1612 roku, przez Łukasza z Łowicza. Wzorowany jest na pochodzącym z IV wieku wizerunku Matki Bożej Śnieżnej z Bazyliki Santa Maria Maggiore w Rzymie. Matka Boża w półpostaci z Dzieciątkiem na ręku trzymającym berło i księgę jest w typie "Hodegetri", czyli "Wskazującej drogę". Słynący od początku cudami i łaskami Obraz Matki Bożej Czerwińskiej w 1648 roku został ogłoszony jako cudowny przez Karola Ferdynanda Wazę, biskupa płockiego, wcześniejszego opata klasztoru czerwińskiego. W 1686 roku obraz ozdobiono srebrną sukienką trybowaną i bogato złoconą. W 1970 roku obraz został ukoronowany złotymi koronami papieskimi przez Prymasa Polski Stefana Kardynała Wyszyńskiego. W 1968 roku kościół zyskał tytuł Bazyliki Mniejszej.

Romański portal z lat 1140 -1160.

Ogromny romański portal pochodzi z połowy XII wieku i do dzisiaj zachował oryginalne elementy. Oryginalne są w nim trzy łuki, tzw. archiwolty, z dekoracją plecionkową i sznurową oraz kapitele z przedstawieniami. Lewy przedstawia siłacza duszącego dwa smoki, a na prawym dostrzec można głowę z oślimi uszami. Z tego portalu zachowała się także część tympanonu z dwoma postaciami apostołów.                                         
                                  

Miecze upamiętniające Grunwald i króla Jagiełło.

                                                                                    

Niestety zdjęć z wnętrza kościoła nie posiadam, ponieważ była zamknięta krata i nad tym ubolewam ... gdyż na końcu południowej nawy znajdują się niezwykle rzadkie w Polsce freski z XIII wieku, a raczej ich fragmenty.
Świątynia znajduje się niedaleko drogi krajowej nr 62, jadąc od strony Płocka po prawej stronie. Do klasztoru  łatwo trafić, gdyż przy głównej drodze znajduje się drogowskaz.

BODZENTYN - Ruiny Zamku Biskupów Krakowskich z XIV w.(woj. świętokrzyskie, pow.kielecki)

Ruiny zamku. Widok od południa.

Miasto Bodzentyn założył biskup Bodzanta herbu Poraj w roku 1355 przenosząc tu siedzibę dworu myśliwskiego z Tarczka. Początkowo na miejscu obecnego zamku powstał zameczek drewniany . Niestety budowla ta uległa szybko zniszczeniu i następca biskupa Bodzanty, biskup Florian z Mokrska jeszcze przed 1380 rokiem zbudował murowany gotycki zamek, lokalną rezydencję biskupów krakowskich.  Zamek znajduje się na wysokiej skarpie, która opływa rzeka Psarka i jest połączony z fortyfikacjami miejskimi.

Widok od południowego - wschodu.

Pozostałości murów obronnych.

 19 czerwca 1410 roku na zamku przebywał Władysław Jagiełło, który powracał z jednej ze swych pielgrzymek na Święty Krzyż. Król przyjął tu posłów pomorskich. Prawdopodobnie z uszkodzeniami spowodowanymi przez pożar w 1413 roku, który strawił drewnianą zabudowę Bodzentyna, biskup Zbigniew Oleśnicki przebudował zamek, któremu nadano wówczas regularny plan oraz od strony północnej wzniesiono skrzydło mieszkalne. 

   

Wschodnie skrzydło zamku.

W końcu XV wieku kardynał Fryderyk 
Jagiellończyk dobudował wschodnie skrzydło.

Prace budowlane k ontynuowali w ciągu XVI wieku kolejni biskupi: Jan Konarski, Piotr Tomicki, oraz Franciszek Krasiński, którzy całości stopniowo nadawali cechy stylu renesansowego. Biskup Piotr Myszkowski w roku 1581 dokonał przekształcenia pierwotnie gotyckiej budowli w prawdziwie renesansową rezydencje. Pracami budowlanymi kierował włoski architekt Jan Balcer, którego wkład docenił Piotr Myszkowski nadając jemu i jego zonie przywilej założenia ogrodu na przedmieściu Bodzentyna. Ostatnia duża przebudowa miała miejsce w XVII wieku. Powstało wtedy skrzydło południowe. Budowę prowadzili kolejno biskupi: Jakub Zadzik, Piotr Gembicki, Piotr Tylicki, Marcin Szyszkowski, i Andrzej Trzebicki. Po blisko 80 latach prace ukończył biskup Jan Małachowski, który swój herb Nałęcz umieścił w nadprożach okien. 

         Murowane obramowania okien z herbami.

 Zamkowi nadano wówczas formę barokowa, o planie w  kształcie zbliżonym do podkowy. Z przedzamcza  wprowadzała na dziedziniec zamkowy brama z czerwonego  piaskowca zachowana do dziś, poprzedzona  murowanym mostem.

Renesansowy portal bramy wjazdowej z XVII w.

Relikty kamiennego mostka łączącego zamek z przedzamczem.

Dziedziniec z trzech stron obejmowały trzykondygnacyjne skrzydła nakryte uskokowym dachem. Wschodni ryzalit zwieńczała renesansowa attyka. Przejście między skrzydłami zamku umożliwiał krużganek, który od strony dziedzińca biegł wzdłuż wszystkich kondygnacji środkowego skrzydła. W połowie XVIII wieku pracował przy ozdabianiu zamku architekt Jakub Fontana. 

Skrzydło północne.

Pozostałości skrzydła północnego.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               

Ostatnim u schyłku XVIII wieku władcą pałacu był biskup Sołtyk. W 1789 roku dobra duchowne przejęło państwo, wobec czego zamek został opuszczony, następnie przekształcono go na spichlerz i szpital wojskowy, który mieścił się tu do roku 1814, potem jednak zamek ostatecznie opuszczono. W tym okresie zamek nie był jeszcze ruiną. W kilku salach były jeszcze urządzane przez mieszczan Bodzentyna bale. Następnie do końca XIX wieku z zamku czerpano budulec, co spowodowało ogromne zniszczenia. Dopiero w 1902 roku obiekt uznano za zabytek podlegający ochronie.

... zamkowa  jarzębina.

Dziedziniec zamkowy.

                                                                  

Na zamkowym wzgórzu pozostały już jedynie pozostałości świadczące o dawnej świetności zamku. 
Do nich należą zachowane w stanie częściowej ruiny trzy dwupiętrowe skrzydła, ponad otworami okiennymi widać tarcze herbowe z herbem Ślepowron biskupa Krasińskiego i wspomniany herb Nałęcz biskupa Jana Małachowskiego oraz najlepiej chyba zachowany portal bramy wjazdowej wykonany z czerwonego piaskowca. Pozostał również dość wyraźny zarys całego pałacu. 

Bodzentyn położony jest około 25 km na wschód od Kielc, na skrzyżowaniu dróg wojewódzkich nr. 751 i 752. Malownicze ruiny zamku (według mnie) możemy napotkać idąc z Rynku Górnego i skręcając w ul. Słoneczną. Dodam jeszcze, że wstęp na teren obiektu jest ogólnodostępny, bezpłatny.  

IŁŻA - Ruiny Zamku Biskupów Krakowskich z XIV w.(woj.mazowieckie, pow.radomski)

Wieża zamkowa.

Na miejscu drewnianego grodu w XIV wieku wzniesiono zamek. Pozostałości średniowiecznego zamku biskupiego są położone na wzgórzu nad doliną rzeki Iłżanki, na wschód od miasta. Jego fundatorem był biskup krakowski Jan Grot. Warownię zbudowano z kamienia na planie zbliżonym do trójkąta z wjazdem przez drewniany zwodzony most od strony zachodniej. We wschodnim narożniku murów stała wieża ostatniej obrony a dziedziniec utworzyły mury obwodowe. Górujący nad okolicą zamek zapewniał jej bezpieczeństwo i był także ośrodkiem administracyjnym dóbr biskupich oraz siedzibą starosty i sądu.

Wieża zamkowa z punktem widokowym.

Pozostałości Zamku Górnego.

W drugiej połowie XIV wieku za czasów biskupa Floriana Mokrska zamek rozbudowano. Z polecenia biskupa miasto otoczono murami obronnymi i połączono z nimi twierdzę. Odbudowano przedzamcze i przeznaczono je na cele gospodarcze. W 1588 roku wielki pożar mocno uszkodził zamek. Przy okazji prac remontowych zmodernizowano system obronny zamku, wznosząc fortyfikacje typu bastejowego a przedzamcze przekształcono w Zamek Niski. 

Druga połowa XVII wieku to okres potopu szwedzkiego. Wycofując się z miasta w 1656 roku wojska szwedzkie spaliły zabudowania miejskie oraz warownię. Opuszczony i pozbawiony opieki zamek zaczął popadać w ruinę. Do chwili obecnej ocalała dobrze zachowana i wyremontowana wieża oraz fragmenty murów przyziemia i ślady zamkowych wież. Na szczycie wieży ustawiono niezbyt pasujący do zamku 

szklany daszek w formie parasola.

Widok z wieży na resztki Zamku Górnego.

W roku 2012 rozpoczęły się prace związane z częściową rekonstrukcją oraz konserwacją południowej części zamku oraz zadaszeniem rewitalizowanych pomieszczeń. Osobiście jestem bardzo ciekaw końcowego efektu. (swoje zdjęcia wykonałem przed rewitalizacją). 

Iłża leży przy drodze krajowej nr. 9 Radom - Ostrowiec Świętokrzyski. Ruiny są widoczne z daleka a wejście do nich znajduje się przy ulicy odchodzącej z głównej drogi przy zakręcie pod Górą Zamkową. 

ŁĄCK - Pałac (woj. mazowieckie, pow. płocki, gm.Łąck)

Neorenesansowy pałac w Łącku powstał w latach 1872 - 1873 dla Mikołaja Fuhrmana, rosyjskiego oficera, ówczesnego właściciela ziem łąckich. Pałac usytuowany został na zachodnim brzegu jeziora Łąckiego Dużego i wkomponowany w park ze 150 - letnim starodrzewem głównie kasztanowców i grabów tworzących aleje. Od roku 1923 pałac był siedzibą dyrekcji Państwowego Stada Ogierów. W latach 1938 - 1939 pełnił funkcje oficjalnej rezydencji marszałka Edwarda Rydza - Śmigłego, a nawet we wrześniu 1939 r. przez krótki okres mieściła się tu kwatera generała Władysława Andersa. Po wojnie przez wiele lat w pałacu mieścił się ośrodek wczasowy.

Brama wjazdowa do pałacu.

Widok od strony kaplicy.

  
                                                    
                                                                                                                                                                                              Walory estetyczne i artystyczne pozwalają umieścić pałac pośród najwybitniejszych dzieł XIX - wiecznej architektury pałacowej Mazowsza. W latach 90 -tych ubiegłego stulecia pałac zostaje własnością prywatną i jest pieczołowicie odrestaurowany oraz jak obecnie zauważyłem dobrze strzeżony. Dlatego, aby zrobić zdjęcia pałacu musiałem wykonać je z przeciwległego brzegu jeziora, na którym to natknąłem się na eklektyczną kaplicę pałacową, zbudowaną w tym samym okresie co główny obiekt, przez właścicieli pałacu.

Kaplica pod wezwaniem św. Piotra i Pawła

Do czasu wybudowania nowego kościoła w Łącku - to jest do roku 1982 - w kaplicy odprawiane były regularne msze święte dla mieszkańców Łącka i okolicznych wiosek. W latach 2000- 2001 popadająca w ruinę kaplica została odrestaurowana. Na tle kaplicy kręcone były sceny do wielu polskich filmów fabularnych, m.in. "Szatan z VII klasy" w reżyserii Marii Kaniewskiej, czy walki Wołodyjowskiego z Bohunem w "Ogniem i mieczem". Dla ciekawostki dodam, że pałac w Łącku również pojawiał się kilkakrotnie na planach filmowych m.in. "Szatana z VII klasy" oraz "Stawki większej niż życie".

Widok od jeziora

Pałac znajduje się przy drodze wojewódzkiej nr. 577. Jadąc od strony Płocka, w Łącku na rondzie należy skręcić w lewo. Po przejechaniu kilkuset metrów, po lewej stronie ujrzymy bramę wjazdową do pałacu. Jak już wspomniałem obiekt jest własnością prywatną i wstępu nie ma. Więc aby zobaczyć pałac choć z daleka, należy przejechać ok. kilometra dalej i udać się na teren Rezerwatu Przyrody, w pobliżu kapliczki.

NOWY DUNINÓW - Pałacyk myśliwski z XIX w.(woj.mazowieckie, pow.płocki, gm.Nowy Duninów)

Dwór przebudowany na tzw. pałacyk myśliwski.

Pałacyk myśliwski został wzniesiony w pierwszej połowie XIX wieku. Był wielokrotnie przebudowywany, a ostatnia przebudowa miała miejsce w latach 1932 - 33. Do roku 1945 był własnością rodziny Ike – Duninowskich. Cechą charakterystyczną obiektu są dwie boczne neogotyckie wieżyczki oraz mansardowy dach. Po wielokrotnych przebudowach zatracił barokowe cechy, w myśl których był zbudowany.                                                                                                               

                                                        

Obiekt znajduje się przy drodze krajowej nr 62 na odcinku Płock – Włocławek i stanowi wyjątkową część XIX wiecznego kompleksu pałacowo- parkowego, w skład którego jeszcze wchodzą: pałac główny z roku 1876 oraz neogotycki zameczek.