POKRZYWNO - Ruiny Zamku Krzyżackiego Komturskiego z XIII w.(woj.kuj.- pomorskie, pow.grudziądzki, gm.Gruta)

Widoczna wieża bramna z przedbramiem, prowadząca na zamek właściwy.

Od wielu lat intrygowały mnie ruiny zamku w Pokrzywnie i bardzo chciałem je kiedyś odwiedzić. W kwietniu b.r. udało mi się wygospodarować dzień wolny i ruszyłem wraz z kolegą w trasę po warowniach krzyżackich. I wtedy właśnie zawitałem do Pokrzywna. 
Dojeżdżając w pobliże miejsca, gdzie znajdował się zamek, najpierw - po lewej stronie drogi - ujrzeliśmy ceglaną bramę. Postanowiliśmy więc zaparkować auto tuż przy drodze, w północnej części wzniesienia, udając się w stronę owej bramy. 

Brama pochodząca z XIV w. łączyła dawniej podzamcze wewnętrzne z zewnętrznym,

Idąc dalej, wzdłuż wydeptanej ścieżki wyłoniły się z zieleni ruiny zawalonego XIV wiecznego spichlerza ...

Dawny spichlerz. Widok od wschodu

Spichlerz. Widok od południa.

Wnętrze spichlerza.

Zachowany ceglany fryz koniczynkowy znajdujący się w północnej ścianie spichlerza.

... potem ujrzeliśmy skrzydła zamku: wschodniego i północnego...

Skrzydło wschodnie, w którym prawdopodobnie znajdował się kapitularz i refektarz.

Zdjęcia poniżej przedstawiają skrzydło północne zamku, w którym znajdowała się prawdopodobnie kaplica. Od strony przedzamcza widoczne wejście do piwnic.

Wejście do piwnic.

... a następnie wieżę bramną z przedbramiem, za którą znajdował się dziedziniec zamku wysokiego. 

Wieża bramna. Widok od strony dziedzińca zamku wysokiego.

Przejazd w wieży bramnej. Widok z dziedzińca zamku wysokiego.

Pomieszczenie w wieży bramnej.

Wieża bramna.  Widok od południowego zachodu.

Widok pozostałości skrzydła wschodniego zamku wysokiego od strony dziedzińca.

Zamek w Pokrzywnie Krzyżacy zaczęli wznosić już w drugiej połowie XIII stulecia, kończąc budowę w połowie XIV wieku. Obiekt był zamkiem konwentualnym, trójczłonowym, składającym się z zamku właściwego i dwóch przedzamczy, wewnętrznego i zewnętrznego. Przedzamcze wewnętrzne oddzielone było od zamku właściwego suchą fosą i zwodzonym mostem. Na przedzamczu mieściły się obiekty mieszkalne dla wojska, budynki gospodarcze oraz zachowany do chwili obecnej spichlerz. Zamek właściwy posiadał kilkukondygnacyjne, podpiwniczone skrzydła, stanowiące jednocześnie mury obwodowe warowni, wieżę bramną oraz niewielkich rozmiarów dziedziniec. 
Po zwycięskiej bitwie pod Grunwaldem, zamek został zdobyty, ale pozostawał jedynie przez rok w posiadaniu polskim. Następnie na przemian był we władaniu Zakonu Krzyżackiego i wojsk polskich. W roku 1416 powrócił ponownie pod panowanie zakonu. W tym samym roku została także zlikwidowana komturia w Pokrzywnie, co spowodowało, że warownia została włączona do wójtostwa w Rogóźnie, jednocześnie tracąc na znaczeniu.
Na mocy drugiego pokoju toruńskiego z 1466 roku warownia stała się siedzibą starostów królewskich. Zamek był także dwukrotnie odbudowywany i restaurowany. Po pożarze w 1611 roku oraz po wojnie ze Szwecją w roku 1657. Niestety po pierwszym rozbiorze Polski w roku 1772 nastąpił jej upadek. Kres warowni nastąpił w 1784 roku, gdy władze pruskie rozpoczęły rozbiórkę, która doprowadziła obiekt do ruiny. Pierwsze prace zabezpieczające przeprowadzono w roku 1934, a następne w latach 60. XX stulecia.

Poniżej zamieszczam układ przestrzenny założenia zamkowego (źródło: Leksykon Zamków w Polsce)

1.   Skrzydło wschodnie zamku.

2.   Skrzydło północne.

3.   Dziedziniec zamku właściwego.

4.   Wieża bramna.

5.   Spichlerz.

6.   Podzamcze wewnętrzne.

7.   Dekoracyjna brama.

8.   Podzamcze zewnętrzne.

9.   Budynek gospodarczy na podzamczu zewnętrznym.

10. Mur obwodowy.

Na terenie przedzamcza wewnętrznego, w pobliżu dawnego spichlerza natrafiliśmy również na piwnice, do których oczywiście postanowiliśmy się wśliznąć. Podejrzewam, że w okresie letnim moglibyśmy przeoczyć do nich wejście, gdyż byłoby one zupełnie niewidoczne, ze względu na bujne zarośla.

Poniższe zdjęcie przedstawia budynek gospodarczy (dawna stodoła) znajdujący się na terenie dawnego przedzamcza zewnętrznego. 

Zdjęcie przedstawia fragment zachowanego muru obwodowego na podzamczu zewnętrznym.

Osobiście z pobytu w Pokrzywnie jestem bardzo zadowolony. Najbardziej zapamiętam eksplorację piwnic znajdujących się na podzamczu wewnętrznym, o których istnieniu nie wiedziałem. Podejrzewam, że pozostałości zamku wraz z zachowanymi piwnicami, spodobają się każdemu miłośnikowi ruin.
W promieniu kilkunastu kilometrów od warowni w Pokrzywnie znajdują się również relikty zamku w Grudziądzu, ruiny zamków w miejscowościach Rogóźno - Zamek oraz Radzyniu Chełmińskim. Pozostałości zamku w Pokrzywnie znajdują się przy drodze wojewódzkiej nr. 534 i są własnością prywatną.
Ruiny znajdują się w odległości ok.150 km. od Płocka. 

RADZIKI DUŻE - Ruiny zamku rycerskiego z XIV lub XV w.(woj. kuj. - pomorskie, pow.rypiński, gm.Wąpielsk)

Widok ruin zamku od zachodu.

Dokładna data budowy zamku nie jest znana, gdyż istnieją dwie wersje. Jedna mówi, że zamek był zbudowany w latach 1380 - 84 przez kasztelana dobrzyńskiego Andrzeja Ogończyka - Radzikowskiego, zaś druga, że w pierwszej połowie XV wieku przez rodzinę Radzikowskich. W rękach rodziny herbu Ogończyk, która z czasem zaczęła używać nazwiska Radzikowski, warownia znajdowała się do połowy XVI stulecia.

Poważnych zniszczeń zamek doznał podczas wojny trzynastoletniej (1454-1466), kiedy to został zdobyty i spalony przez Krzyżaków. Na początku XVI wieku nastąpiła odbudowa i przebudowa dotychczasowej warowni, nadająca jej cechy renesansowe. Niestety kres świetności zamku przyniosły wojny ze Szwecją. Wtedy to został opuszczony i popadł w ruinę. Na przełomie XVIII i XIX stulecia cegły pozyskiwane z ruin zamku były wykorzystywane również jako materiał budowlany.

Poniżej zamieszczam rekonstrukcję zamku (źródło: Leksykon Zamków w Polsce)

  

  1.  Dom Główny.

        2.  Mury obwodowe.

          3.  Budynek bramny.

4.  Dziedziniec.

Zamek w Radzikach Dużych umiejscowiony był na niewielkim wzniesieniu, które otaczała fosa. Składał się z piętrowego domu mieszkalnego znajdującego się w skrzydle wschodnim, wysuniętego przejazdu bramnego w skrzydle zachodnim oraz murów obwodowych wyposażonych w otwory strzelnicze. 

Widoczne skrzydło północne oraz fragment zachowanego skrzydła zachodniego.

Skrzydło zachodnie.

Zachowany otwór strzelniczy.

Widoczny północno -wschodni narożnik zamku.

Do chwili obecnej z zamku zachował się prawie pełen obwód murów zewnętrznych dochodzących maksymalnie do wysokości ok.8 metrów, posiadających otwory okienne oraz nieliczne już detale architektoniczne.

Trzy poniższe zdjęcia przedstawiają skrzydło południowe zamku.

Zdjęcia przedstawiają skrzydło wschodnie warowni z zachowanymi otworami okiennymi oraz prawdopodobnie wykuszem ustępowym.

Prawdopodobnie w tym miejscu znajdował się wykusz ustępowy.

Ruiny zamku znajdują się na terenie gimnazjum im. Tony'ego Halika, mieszczącym się w XIX wiecznym dworze rodziny Przeciszewskich.

Dodatkową motywacją aby odwiedzić ruiny zamku oraz dwór, są także ruiny XVIII - wiecznego pałacu z zachowanymi w wewnątrz polichromiami, znajdujące się w miejscowości Radziki Małe oddalonej zaledwie o 2 km.

Ruiny rycerskiej siedziby w Radzikach Dużych znajdują się w odległości  ok. 90 km. od Płocka.

PILICHOWO - Dwór z 1911 r. (woj.mazowieckie, pow.płocki, gm.Bulkowo)

Elewacja frontowa.

Klasycystyczny dwór został wzniesiony w roku 1911 dla rodziny Góreckich, a później w latach 30 XX stulecia był własnością Zygmunta Cichowskiego. Po drugiej wojnie światowej obiekt użytkowany był przez przedszkole, biura miejscowego PGR-u oraz mieszkania pracownicze. Po upadku PGR-u, majątek został przejęty przez Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa a następnie przez przedsiębiorstwo Gospodarstwo Rolne Dzierżanowo Sp.z o.o.

Podczas kapitalnego remontu dworu, który został przeprowadzony w latach 1988 - 1989, w obiekcie został przekształcony układ wnętrz. Obecnie dworek jest własnością prywatną. 

Pośrodku elewacji frontowej dwór posiada portyk złożony z dwóch skrajnych filarów oraz dwóch kolumn toskańskich, zwieńczony trójkątnym szczytem. Z prawej strony obiektu znajduje się otwarty taras, natomiast z tyłu dworu, jak zdążyłem zauważyć, znajdują się dwie umieszczone skrajnie przybudówki.

Wokół dworu znajdują się jeszcze pozostałości parku krajobrazowego z końca XIX wieku. 

Główna brama wjazdowa.

Dworek znajduje się w odległości ok. 35 km. od Płocka.

CZERSK - Zamek Książąt Mazowieckich z XIV/XV w. (woj. mazowieckie, powiat piaseczyński, gm. Góra Kalwaria)

Widok od wschodu.

Sercem Czerska są trzy wzgórza: południowe - Góra Zamkowa, środkowe - dziś stoi tu kościół parafialny i północne - Kościelisko. Osada ulokowana na tych wzgórzach ma swój początek dopiero w VI -VII w. Pod koniec XI w. na wzgórzu południowym wzniesiony został drewniany gród, wewnątrz którego na początku XII wieku zbudowano z ciosów wapiennych kościół Św. Piotra. Około połowy XII stulecia znaczna część grodu spaliła się, w związku z czym przeniesiono go prawdopodobnie na wzgórze środkowe. Na wzgórzu zamkowym założono wówczas cmentarz (istniał on około 150 lat), na którym znajdowało się 1000 pochówków. Ponowne przeniesienie grodu na wzgórze południowe miało miejsce w XIII w. Odbudowano kościół, który stał się siedzibą archidiakona. 

Czersk upodobali sobie książęta mazowieccy czyniąc go grodem stołecznym. W pierwszej połowie XIV w. osada otrzymała prawa miejskie. Przeniesienie, z polecenia księcia mazowieckiego - Janusza I Starszego, dworu książęcego do Warszawy i wyjazd kapituły ok. roku 1389 pozbawiły Czersk funkcji stolicy i jego znaczenia. Dokładnej daty rozpoczęcia budowy zamku murowanego nie znamy, ale wiemy, że projekt przekształcenia dawnego grodu w gotycki zamek powstał prawdopodobnie w drugiej połowie XIV wieku, właśnie z inicjatywy Janusza I Starszego.

 Poniżej zamieszczam rekonstrukcję warowni w XVI wieku.(źródło: Tablica informacyjna znajdująca się na dziedzińcu zamkowym)

1.  Most zwodzony.
2.  Wieża Bramna.
3.  Wieża Południowa (więzienna).
4.  Wieża Zachodnia.
5.  Mury obwodowe.
6.  Dom mieszkalny.
7.  Budynek południowy.
8.  Kościół p.w. św.Piotra z XII w.
9.  Dziedziniec.

Miasto stopniowo schodziło do rangi wsi, natomiast zamek stał się warownią o znaczeniu obronnym. Jednak jego znaczenie wojskowe nie miało trwać długo. W 1526 roku rozpoczął się proces włączania Mazowsza do Korony. Czersk stracił swoją samodzielność. Ziemię Czerską objął król Zygmunt Stary, oddając ją w posiadanie swojej żonie - królowej Bonie. To właśnie z jej rozkazu powiększono i ulepszono winnice na stokach Góry Zamkowej, wyposażono kościół Św.Piotra i wprowadzono zmiany w samym zamku. 

Poniższe zdjęcie przedstawia relikty kościoła p.w. św. Piotra znajdujące się na dziedzińcu zamk0wym.

XVII wiek był mało łaskawy dla Czerska i zamku.

Przyniósł najazdy Tatarów i Węgrów, a wśród mieszkańców wybuchła zaraza, pozostawiając przy życiu zaledwie kilkanaście osób. Zamek popadł w ruinę, winnice uległy zniszczeniu a miasto opustoszało. Czersk próbował się jednak podźwignąć, szczególnie za czasów starosty czerskiego - Franciszka Bielińskiego, który w 1762 roku zaczął restaurację zamku. Niestety nie zdążył dokończyć swego dzieła, gdyż zmarł w 1766 roku, a miasto już nigdy nie odzyskało swojej świetności.

Dziedziniec zamkowy z widoczną wieżą bramną.

Usytuowany na wzgórzu o stromym stoku, otoczony fosą, jeziorem i bagnistym brzegiem rzeki Czarnej, zamek w Czersku doskonale nadawał się na murowaną warownię. Zbudowano ją, aby chronić Rzeczpospolitą przed Krzyżakami.

Zamek posiada trzy wysokie wieże: wieżę czworokątną - zwaną Bramną i dwie wieże okrągłe - Południową (więzienną) i Zachodnią.

Widok z wieży Południowej 

WIEŻA BRAMNA ma 22 metry wysokości i 4 kondygnacje. W niej, w partii przyziemia znajduje się otwór bramy i furty. Mosty zwodzone, przerzucane nad wykopem fosy wschodniej - oddzielny dla bramy i oddzielny dla furty - zamykały dostęp do zamku.

Na pierwsze piętro wchodziło się po drewnianych schodach umieszczonych wzdłuż muru wschodniego. Było to piętro o obronnym przeznaczeniu. Posiadało wyjścia na chodniki murów obronnych. Tu jednocześnie znajdowało się pomieszczenie "wrotnego" z kołowrotami do obsługi mostów zwodzonych. Z przedsionka na tym poziomie prowadziły schody do izby mieszkalnej na następnej kondygnacji. Była to izba przestronna, ogrzewana dużym kominkiem, przeznaczona dla zwierzchnika zamku - umownie zwanego burgrabią. W ścianie zachodniej tej komnaty zaczynają swój bieg schody prowadzące na trzeci poziom - obronny. Poziom obronny dostępny był także z izby wrotnego, z pominięciem komnaty burgrabiego. Strome szybkie do pokonania schody miały swój początek w ścianie południowej piętra pierwszego. Trzecia kondygnacja pełniąca funkcję obronną miała we wszystkich ścianach tzw. okna strzelnicze. Czwarta kondygnacja, dostępna z drabiny, niska, posiadająca po trzy okna w każdej ze ścian, kończyła mury wieży. Wieża Bramna prawdopodobnie wyposażona była w hurdycje, czyli kryty ganek z drewna wraz z wysokim dachem, który stanowił najwyższą kondygnację.

 

Poniżej prezentuję niektóre pomieszczenia znajdujące się w wieży bramnej.

Komnata kasztelana.

WIEŻA POŁUDNIOWA o wysokości 24 m. usytuowana została niemal całkowicie wewnątrz zamkowych murów i pełniła funkcję więzienia. Do wysokości murów o grubości 2 m. nie posiadała żadnych otworów, a posadzka znajdująca się na głębokości 10 m. wyłożona była głazami. Do jej wnętrza dostać się można było tylko z poziomu  chodnika straży. Na tej wysokości znajdował się otwór komunikacyjny, przez który spuszczano w dół więźniów i żywność.  Wieża ta pierwotnie nie przekraczała wysokości murów. Nadbudowano ją w XVI w. Komunikację między piętrami zapewniały schody w grubości murów. Nie były to jednak piętra mieszkalne, o czym świadczy brak przewodów kominowych i urządzeń do ogrzewania. Wieżę zwieńczał wysoki hełm.

Wieża Południowa

Również druga z wież okrągłych, WIEŻA ZACHODNIA została nadbudowana. W swym pierwotnym kształcie miała wysokość nieco ponad 10 metrów i zwieńczona była blankami. Była prawie całkowicie usytuowana na zewnątrz muru i posiadała również hurdycje.

Wieża Zachodnia.

Czersk leży ok. 35 km. na południe od Warszawy, tuż za Górą Kalwarią, na wschód od drogi nr.79. Ruiny zamku znajdują się nieopodal rynku oraz kościoła, przez którego teren należy przejść aby dotrzeć do warowni. Wstęp na zamek jest płatny. 

Mimo, że dziś z zamku pozostały już tylko ruiny, jednak nadal pozwalają wyobrazić sobie wielkość i znaczenie dawnej budowli. Możliwe jest również wejście na dwie wieże, na których znajdują się punkty widokowe. 

To jeden z moich ulubionych zamków, do którego lubię "zaglądać". Idealne miejsce na rodzinny piknik, relaks i oczywiście zdjęcia.... Polecam odwiedzić :-)